Gdzie żyją flamingi - najbardziej różowe ptaki na świecie

Gdzie żyją flamingi?

Flamingi zamieszkują wszystkie ciepłe strefy klimatyczne świata oprócz Australii i Oceanii. Każdy gatunek zajmuje inny region:

• Flaming różowy – Afryka, południowa Europa, Azja Południowa,

• Flaming karmazynowy – Karaiby, Galapagos, Jukatan, Belize,

• Flaming chilijski – południe Ameryki Południowej,

• Flaming mały – Afryka Subsaharyjska, Indie,

• Flaming krótkodzioby – wysokie Andy,

• Flaming andyjski – wysokie Andy.

Najszerzej rozpowszechniony jest flaming różowy - obecny od Camargue we Francji po Indie i Madagaskar. Najliczniejszy - flaming mały, którego globalna populacja szacowana jest na 3-6 milionów osobników, choć niepewność wokół tej liczby jest duża i populacja w ostatnich dwóch dekadach spadła o połowę. Najrzadszy z kolei jest flaming andyjski: na świecie żyje go zaledwie 35-39 tysięcy.

Połowa gatunków ma status bliski zagrożenia wyginięciem, a flaming andyjski jest na nie najbardziej narażony. Ich głównym zagrożeniem jest wydobycie kopalin w Andach, zmiana hydrologii afrykańskich oraz osuszanie mokradeł – ich głównych miejsc przebywania.

Flamingi zajęły niszę ekologiczną, która jest zabójcza lub niedostępna dla większości innych ptaków: płytkie laguny słone, jeziora alkaliczne, solniska i ujścia rzek z dnem wypełnionym wulkanicznymi pyłami. Tam, gdzie inne ptaki nie wytrzymują zasolenia ani odczynu pH, flamingi mają idealne warunki do życia i pozyskiwania pożywienia.

Dlaczego flamingów nie ma w Australii?

W okresie pliocenu (3-5 milionów lat temu) flamingi znajdowały się na terenie Australii. Badania skamielin dowodzą, że na terenie kraju żył więcej niż jeden gatunek. Czerwona piaszczysta pustynia w środkowej Australii była kiedyś domem dla tych ptaków. Żyły tu, gdy klimat był o wiele bardziej wilgotny. W czasach gatunku Phoeniconotius eyrensis (gatunek flaminga znany tylko ze skamielin - żyjący w Australii) jezioro Eyre było rozległym śródlądowym zbiornikiem wodnym, domem dla wielu ptaków wodnych, a także krokodyli, ryb i licznych torbaczy.

Postępujące osuszanie kontynentu doprowadziło ostatecznie do wyginięcia flamingów w Australii - płytkie jeziora, jakie jeszcze pozostały, nie są stałe i nie są w stanie utrzymać populacji flamingów. Niegdyś zielone wnętrze kraju wyschło podczas ostatnich epok lodowcowych.

Co jedzą flamingi?

Flamingi głównie żywią się drobnymi organizmami wodnymi takimi jak plankton, krewetki solankowe, sinice, glony, larwy owadów, pierścienice i mięczaki. Zdobycz zwykle nie przekracza 1 cm długości.

Są filtratorami i jako jedna z niewielu grup ptaków jedzą podobnie jak wieloryby fiszbinowe. Zanurzają głowę do wody, dzioby umieszczają w pozycji odwróconej (odwracają głowę w taki sposób, że dolna część dzioba jest u góry), ich język jak pompka wypycha wodę, a blaszki wewnątrz dzioba zatrzymują pokarm. Co ciekawe, tupią stopami o dno, aby wyrzucać pokarm na powierzchnię wody.

Dwa rodzaje flamingów mają dzioby przystosowane do różnych rozmiarów jedzenia. Andyjski oraz krótkodzioby mają dzioby z gęstszymi blaszkami, aby wyłapywać niewielkie algi. Z kolei flamingi różowe, karmazynowe i chilijskie mogą filtrować większe organizmy typu krewetki i mięczaki.

Dlaczego flamingi są różowe?

Pisklęta flamingów nie rodzą się różowe. Zazwyczaj są białe lub szare. Charakterystyczny różowy odcień pojawia się dopiero po kilku miesiącach życia i nie ma nic wspólnego z genetyką. Kolor ptaków wynika z diety.

Pokarm flamingów jest bogaty w karotenoidy. Trzy z nich odgrywają główną rolę:

To one z pokarmu, przez enzymy w wątrobie, przekształcają się w pigmenty, które następnie odkładają się w piórach, dziobie oraz nogach. Im więcej karotenoidów, tym intensywniejsza barwa – dlatego flamingi karmazynowe z Karaibów są najbardziej jaskrawe, a flamingi w niewoli wymagają odpowiedniej suplementacji, by utrzymać odcień.

W okresie godowym samce rozprowadzają wydzielinę z gruczołu kuprowego, który wzmacnia kolor. Bardziej różowy samiec to zdrowy i odżywiony osobnik, a więc samice wybierają go chętniej.

Gdzie żyją flamingi w Europie?

W Europie żyje tylko jeden gatunek – flaming różowy. Występuje miejscami wzdłuż basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego, ale liczebność i lokalizacja ptaków są bardzo nierównomierne.

Camargue, Francja

Camargue, delta Rodanu w południowej Francji, to jedyne miejsce lęgowe flaminga we Francji. Jest ona największą kolonią w basenie Morza Śródziemnego. Średnio gniazduje tutaj około 10 000 par lęgowych. Najlepszym miejscem do obserwacji tych fantazyjnych ptaków to Parc Ornithologique de Pont de Gau niedaleko Saintes-Maries-de-la-Mer. Park o powierzchni 60 hektarów chroni ponad 200 gatunków ptaków, a flamingi są tu na tyle przyzwyczajone do ludzi, że można je obserwować z bliska. 

Fuente de Piedra, Hiszpania

Laguna Fuente de Piedra w prowincji Málaga w Andaluzji jest największą naturalną słoną laguną Półwyspu Iberyjskiego. To tutaj w znajduje się druga co do wielkości kolonia różowych ptaków.  Co roku gniazduje tu do 24 000 par, a w sezonie lęgowym wykluwa się 13 000-15 000 piskląt.

Cypr

Na Cyprze flamingi są zimowymi gośćmi - przylatują w listopadzie, odlatują w marcu. Słone jezioro Aliki w Larnace gromadzi do 20 000 ptaków, a obserwacje są darmowe. Cypr to dobra opcja dla osób, które chcą zobaczyć flamingi w połączeniu z ciepłymi wakacjami.

Inne miejsca w Europie

• Jezioro Atanasovsko – Bułgaria – Różowe jezioro w Burgas, swój kolor zawdzięcza minerałom i bakteriom, co sprawia, że jest idealne dla flamingów. W jeziorze można także zażyć kąpieli, która pomaga w bólach reumatoidalnych, gojeniu blizn i redukcji opuchlizn.

• Laguna Cagliari – Włochy, Sardynia – słonowodny zbiornik wodny słynie z ekosystemu sprzyjającego flamingom, które można tam obserwować przez większość roku.

• Delta del Ebro – Hiszpania – jedyne miejsce w Katalonii, w którym można podziwiać te piękne ptaki. Delta dzięki słonej i płytkiej wodzie mają tu wyjątkowo dobre warunki do gniazdowania.

• Doñana National Park – Hiszpania – Miejsce w Andaluzji, gdzie możesz podziwiać żerujące kolonie flamingów. Tutejsze mokradła są miejscem rozrodów i zimowania wielu gatunków europejskich i afrykańskich ptaków.

Jak śpią flamingi i dlaczego stoją na jednej nodze?

To pytanie przez wiele lat zadawali sobie nawet ornitolodzy. Dlaczego flaming może godzinami stać na jednej nodze i jak właściwie potrafi w tej pozycji spać? 

W 2017 roku zespół Younga-Hui Changa z Georgia Institute of Technology i Leny Ting z Emory University opublikował w Biology Letters badanie, które rozwiązało zagadkę.

Naukowcy postawili dwa martwe flamingi w pozycji jednonóżnej. Ku ich zaskoczeniu - ptaki utrzymały pozycję bez żadnej podpórki. Co więcej, próby postawienia ich na dwóch nogach nie powiodły się. Okazało się, że stanie na jednej nodze nie wymaga aktywnej pracy mięśni. Flamingi korzystają z pasywnego mechanizmu grawitacyjnego. Ciężar ciała sam blokuje stawy, gdy stopa znajduje się dokładnie pod tułowiem.

Pomiary na żywych ptakach w Zoo Atlanta potwierdziły hipotezę. Gdy flaming chował głowę pod skrzydło i zasypiał, jego wahania ciała zmniejszały się siedmiokrotnie. Środek nacisku przesuwał się w promieniu zaledwie 3,2 mm (przy 5,1 mm w stanie czuwania) - flaming staje się stabilniejszy w śnie niż na jawie.

Gdzie możesz zobaczyć flamingi?

Flamingi możesz podziwiać w trzech regionach: Afryce Wschodniej, na Karaibach i w Andach. Wybór zależy od tego, ile masz czasu, jaki budżet i czy szukasz przyrodniczego safari, czy raczej obserwacji w połączeniu z karaibskimi plażami.

Afryka - Lake Natron, Nakuru, Bogoria

Lake Natron w północnej Tanzanii to ekstremalne środowisko: pH do 12, temperatury do 60°C, woda zabójcza dla większości form życia. Mimo to 75% globalnej populacji flaminga małego rodzi się właśnie tutaj - to około 1,5-2,5 miliona ptaków. Co istotne, flamingi małe nie rozmnażają się corocznie, lecz co 5-6 lat, kiedy warunki są odpowiednie. Najlepszy czas obserwacji przypada na sierpień-październik.

W Kenii system jezior sodowych Wielkiego Rowu (Bogoria, Nakuru, Elementaita) tworzy UNESCO World Heritage Site. W czerwcu 2019 w Lake Bogoria zarejestrowano ponad milion flamingów - to jedno z najliczniejszych skupisk na Ziemi.

Karaiby - Bonaire i Curaçao

Pekelmeer Flamingo Sanctuary na południu Bonaire to jedno z zaledwie czterech miejsc na świecie, gdzie flamingi karaibskie regularnie się rozmnażają. Sezon lęgowy trwa od stycznia do lipca, a w tym czasie ptaki gromadzą się tu w liczbie ponad 10 000 osobników. Sanktuarium jest obszarem Ramsar od 2001 roku. Jest niedostępne dla turystów - flamingi obserwuje się z drogi nad rezerwatem lub z pobliskiej plaży Pink Beach.

Na Bonaire flamingi są tak ważnym symbolem, że międzynarodowe lotnisko nosi nazwę Flamingo Airport i jest pomalowane na różowo. Inne lokalizacje obserwacji to Lac Bay, Gotomeer i Park Narodowy Washington-Slagbaai. Sąsiednia wyspa Curaçao również ma dzikie populacje znajdujące się na słonych równinach.

Andy - dla bardziej zaawansowanych podróżników

Wysokogórskie Altiplano (2 300-4 800 m n.p.m.) w Boliwii, Chile, Peru i Argentynie to miejsce trzech gatunków: chilijskiego, andyjskiego i Jamesa. Najsłynniejsze lokalizacje to Laguna Colorada w Boliwii (gdzie w 1957 roku odkryto flamingi Jamesa, uznawane wcześniej za wymarłe) oraz  Salar de Atacama w Chile. Pamiętaj, że wyprawa w Andy wymaga przygotowania – w górach panują niskie temperatury, znajdujesz się na dużej wysokości i w trudnych warunkach.

Czy flamingi są zagrożone wyginięciem?

Cztery z sześciu gatunków mają podwyższony status ochrony. Trzy są bliskie zagrożenia (mały, chilijski, Jamesa), a jeden - andyjski - jest klasyfikowany jako narażony na wyginięcie. Flaming różowy i karmazynowy mają stabilne lub rosnące populacje.

Ile lat żyją flamingi?

Na wolności przeciętnie 30-40 lat, choć najstarszy zarejestrowany dziki flaming różowy z Camargue miał ponad 44 lata (zaobrączkowany w 1979, obserwowany w 2024). W niewoli flamingi żyją znacznie dłużej - rekordzista Greater dożył ponad 80 lat.

Czy flamingi migrują?

Generalnie nie są ptakami wędrownymi, ale populacje z chłodniejszych obszarów (Francja, Hiszpania) zimą lecą do cieplejszych regionów - Afryki Północnej, Hiszpanii lub Włoch. Flamingi andyjskie wykonują migracje sezonowe między wysokogórskimi lęgowiskami a niżej położonymi mokradłami.

Czy flamingi naprawdę łączą się w pary na całe życie?

To uproszczenie. Niektóre gatunki tworzą wieloletnie pary, ale flaming różowy często zmienia partnera między kolejnymi sezonami lęgowymi. To nie jest typowy gatunek monogamiczny w sensie ludzkim.

Czy flamingi żyją w Polsce?

Naturalnie - nie. Zdarzają się sporadyczne, nieprzewidywalne zaloty pojedynczych osobników z południowej Europy. Flamingi w niewoli można zobaczyć w ZOO we Wrocławiu, Chorzowie i Warszawie.

Gdzie żyją flamingi - podsumowanie

Flamingi to ptaki, które uwielbiają ekstremalne warunki. Jeśli chcesz je zobaczyć na własne oczy, masz klika możliwości. Najbliżej - Camargue w południowej Francji lub laguny Andaluzji, gdzie tysiące ptaków gniazdują co roku. Jezioro Bogoria w Kenii, gdzie możesz trafić na ponad milion osobników naraz, albo Bonaire, gdzie flamingi są tak ważne, że lotnisko pomalowano na różowo. A dla odważnych? Wybierz Andy, by zobaczyć gatunki, które przez dekady uchodziły za wymarłe.