Muzea w Mediolanie - które warto odwiedzić?

Ostatnia Wieczerza (Cenacolo Vinciano)

Obraz, o którym słyszy się najczęściej, wisi w refektarzu klasztoru dominikanów przy kościele Santa Maria delle Grazie, kilkanaście minut spacerem od Zamku Sforzów. Leonardo namalował go między 1494 a 1498 rokiem na zlecenie Ludovica Sforzy, rezygnując przy tym ze sprawdzonej techniki fresku na rzecz tempery kładzionej na suchym tynku. Ten eksperyment zemścił się na trwałości dzieła: już kilkadziesiąt lat później zaczęło się ono łuszczyć, a stan poprawiła dopiero renowacja prowadzona od 1978 do 1999 roku i była jedną z najdłuższych w historii konserwacji zabytków.

Kościół i klasztor Santa Maria delle Grazie trafiły na listę UNESCO w 1980 roku, a samo zwiedzanie podlega ścisłym zasadom: wstęp wyłącznie po wcześniejszej rezerwacji, w piętnastominutowych turnusach, a bilet musi być podpisany imieniem i nazwiskiem konkretnej osoby. Z tego powodu termin warto rezerwować z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, zwłaszcza w sezonie.

Rezerwacja i aktualny cennik: https://cenacolovinciano.org/

Zamek Sforzów (Castello Sforzesco)

Przy Piazza Castello, tam, gdzie zaczyna się zielony Parco Sempione, stoi forteca, którą w XIV wieku wznieśli Viscontowie. Obecny kształt zamek zawdzięcza jednak głównie Francesco Sforz’y, który odbudował go w połowie XV wieku na rodową rezydencję. W jego murach działa dziś kilka muzeów miejskich, między innymi Museo d'Arte Antica oraz zbiory instrumentów muzycznych i mebli, a na piętrze pinakoteka z obrazami Andrei Mantegni i Vincenza Foppy.

Najcenniejszym eksponatem pozostaje jednak „Pietà Rondanini”, ostatnia i niedokończona rzeźba Michała Anioła, nad którą pracował aż do śmierci w 1564 roku. Do Mediolanu trafiła w 1952 roku, ale osobną, dedykowaną salę w dawnym Ospedale Spagnolo zyskała dopiero w 2015 roku, w aranżacji architekta Michele De Lucchiego. Kameralna, wyciszona przestrzeń pozwala patrzeć na rzeźbę bez żadnych rozpraszaczy.

Godziny otwarcia i bilety: https://www.milanocastello.it/

Pinakoteka Brera

Kilkanaście minut piechotą od Duomo, w dzielnicy o tej samej nazwie, mieści się Pinakoteka Brera, ulokowana w Palazzo di Brera. Napoleon Bonaparte w 1809 roku ustanowił ją oficjalnie jako zaplecze dydaktyczne dla sąsiadującej Akademii Sztuk Pięknych, a pierwsze obrazy trafiły tu w wyniku konfiskat z kościołów i klasztorów zlikwidowanych w epoce napoleońskiej. Na 38 salach pierwszego piętra wisi około 500 dzieł, drugie tyle czeka w magazynach, a całość obejmuje malarstwo włoskie od XIII do XX wieku.

Do najważniejszych obrazów należą „Pocałunek” Francesca Hayeza, jeden z symboli włoskiego Risorgimenta, „Zaślubiny Marii” Rafaela Santi, „Chrystus w grobie” Andrei Mantegni namalowany w odważnym skrócie perspektywicznym oraz „Wieczerza w Emmaus” Caravaggia. W grudniu 2024 roku do kompleksu dołączył sąsiedni Palazzo Citterio, dzięki czemu tak zwana Grande Brera zyskała też kolekcje sztuki XX wieku, w tym prace Picassa.

Praktyczne informacje: https://pinacotecabrera.org/

Museo del Novecento

Piazza del Duomo kryje jeszcze jedną atrakcję, łatwą do przeoczenia obok samej katedry: Palazzo dell'Arengario, gdzie od grudnia 2010 roku działa Museo del Novecento. To tu, a nie w opisanej dalej Galerii Sztuki Nowoczesnej, znajduje się sztuka włoska XX i XXI wieku. Z ponad 4000 dzieł w zbiorach na stałej ekspozycji prezentowanych jest około 400, a zwiedzanie zaczyna się od rzeźby Umberta Boccioniego Formy unikalne w ciągłości przestrzeni. Muzeum szczyci się przy tym największą na świecie kolekcją futuryzmu, z pracami Giacoma Balli, Carla Carrà i Gina Severiniego.

Idąc spiralną rampą w górę, mijasz dostępny bezpłatnie dla wszystkich „Il quarto stato” Giuseppe Pellizzy da Volpedo. Na końcu trasy czeka Sala Fontana, gdzie świetlny sufit z 1956 roku i neonowa instalacja Lucia Fontany towarzyszą widokowi na fasadę katedry.

Ceny i godziny: https://www.museodelnovecento.org/

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Mediolanie (GAM)

Osobną instytucją, mimo łudząco podobnej nazwy, jest Galleria d'Arte Moderna, w skrócie GAM, która wbrew nazwie prezentuje głównie malarstwo XIX wieku. Mieści się w neoklasycystycznej Villa Reale przy via Palestro 16, wzniesionej w latach 1790-1796 dla hrabiego Belgiojoso, a później zamieszkanej przez Napoleona Bonapartego jako prezydenta Republiki Cisalpińskiej. Od 1921 roku budynek pełni funkcję galerii.

Na dwóch piętrach willi rozłożono trzy kolekcje: Ottocento rzeźbiarza Pompea Marchesiego, Grassi z malarstwem europejskim od XIV do XX wieku (Manet, Cézanne, Van Gogh) oraz Vismara z pracami Picassa i Modiglianiego. Zobaczysz tu też portrety Francesca Hayeza i rzeźby Antonia Canovy, a miłośnicy dywizjonizmu odnajdą płótna Giovanniego Segantiniego.

Bilety i godziny zwiedzania: http://www.gam-milano.com/

Biblioteka Ambrozjańska

Piazza Pio XI 2 to adres najstarszego muzeum w Mediolanie. Bibliotekę Ambrozjańską założył w 1618 roku kardynał Federico Borromeo z myślą o miejscu dostępnym dla każdego, nie tylko dla arystokracji, co czyni ją pierwszym publicznym muzeum w mieście. W tutejszej pinakotece wisi „Koszyk z owocami” Caravaggia, uważany za pierwszą samodzielną martwą naturę w malarstwie włoskim. Obok znajduje się „Portret Muzyka” Leonarda da Vinci, przygotowawczy karton do “Szkoły Ateńskiej” Rafaela w skali oryginału oraz „Pokłon Trzech Króli” Tycjana.

Wizytę kończy Sala Federiciana, gdzie rotacyjnie eksponowane są karty Kodeksu Atlantyckiego, największego zbioru rękopisów Leonarda, liczącego 1119 kart z lat 1478-1519, pełnych szkiców maszyn, notatek anatomicznych i obserwacji naukowych.

Rezerwacja i cennik: https://www.ambrosiana.it/

Muzeum Poldi Pezzoli

Via Manzoni 12, kilka kroków od Teatro alla Scala, to adres domu, który kolekcjoner Gian Giacomo Poldi Pezzoli zapisał miastu w testamencie. Zmarł w 1879 roku, a rezydencję otwarto dla zwiedzających w 1881 roku, zachowując oryginalny dziewiętnastowieczny układ wnętrz.

W reprezentacyjnym Salonie Złotym wisi „Portret Damy” Antonia del Pollaiolo z około 1470 roku, symbol całej kolekcji. Obok znajdziesz obrazy Botticellego, Giovanniego Belliniego i Piera della Francesca, a w Sali Zbrojowni, z sufitem zaprojektowanym przez rzeźbiarza Arnalda Pomodoro, kolekcję broni białej i zbroi. Uzupełnieniem są zegary, biżuteria i tkaniny gromadzone przez kolekcjonera przez całe życie.

Godziny otwarcia: https://www.museopoldipezzoli.it/

Muzeum La Scala

Ten sam gmach, który w 1778 roku Giuseppe Piermarini zaprojektował na zlecenie Marii Teresy Austriaczki, kryje w sobie nie tylko słynną scenę operową, ale też Museo Teatrale alla Scala, otwarte w 1913 roku dzięki darowiźnie wydawcy Giulia Ricordiego z okazji stulecia urodzin Giuseppe Verdiego.

Wśród kostiumów scenicznych, instrumentów i popiersi wielkich twórców opery (Toscanini i Puccini mają swoje miejsce w reprezentacyjnym Ridotto dei Palchi) znajdziesz też ciekawostki, np. fragment brody Verdiego czy fortepian podarowany mu przez teścia. Gdy nie trwają próby ani spektakl, z muzeum można wejść do jednej z loż i zobaczyć widok na audytorium.

Bilety: https://www.teatroallascala.org/

Leonardo3

Kilkaset metrów od katedry, w Sali Króla wewnątrz Galerii Wiktora Emanuela II, od 2013 roku funkcjonuje muzeum zupełnie innego rodzaju niż pozostałe na tej liście. Leonardo3, założone przez Maria Taddeiego, Massimiliana Lisę i Edoarda Zanona, nie pokazuje oryginałów, lecz ponad 200 interaktywnych modeli zbudowanych na podstawie rękopisów Leonarda, w tym Kodeksu Atlantyckiego i Manuskryptu B.

Większość eksponatów, np. mechanicznego lwa czy latający rower, można dotknąć i wprawić w ruch. Osobną atrakcją jest fizyczna rekonstrukcja refektarza Santa Maria delle Grazie z czasów Leonarda oraz cyfrowa rekonstrukcja kolorów Ostatniej Wieczerzy sprzed wieków blaknięcia.

Ceny i rezerwacja: https://www.leonardo3.net/

Triennale Milano (Museo del Design Italiano)

Trudno mówić o muzeach Mediolanu i pominąć design, dziedzinę, w której miasto od dekad wyznacza światowe trendy. Triennale ma siedzibę w Palazzo dell'Arte przy Parco Sempione, budynku z lat 1931-1933, zaprojektowanym przez Giovanniego Muzio, choć sama instytucja powstała jeszcze w 1923 roku w Monzy.

Od 2019 roku mieści się tu Museo del Design Italiano, prezentujące chronologicznie około 400 przedmiotów z okresu od lat 20. XX wieku do 2000 roku, między innymi fotel Proust Alessandra Mendiniego, kanapę Sunset in New York Gaetana Pescego i radio RR126 braci Castiglioni. To dobre miejsce żeby zobaczyć, jak zwykłe przedmioty codziennego użytku dały początek fenomenowi Made in Italy.

Informacje praktyczne: https://triennale.org/

ADI Design Museum

Kawałek dalej, przy Piazza Compasso d'Oro 1, niedaleko Cimitero Monumentale, działa od maja 2021 roku ADI Design Museum, urządzone w dawnej hali przemysłowej o powierzchni ponad 5100 metrów kwadratowych. W przeciwieństwie do Triennale, zobaczysz tu wyłącznie przedmioty nagrodzone Compasso d'Oro, najstarszym i najbardziej prestiżowym wyróżnieniem projektowym na świecie, ustanowionym w 1954 roku z inicjatywy Gio Pontiego.

Kolekcja obejmuje niemal komplet nagrodzonych projektów od 1954 roku do dziś, około 2000 obiektów uznanych przez włoskie ministerstwo kultury za dobro o szczególnym znaczeniu historycznym. Muzeum jest w pełni bezgotówkowe, więc bilet warto kupić wcześniej online.

Godziny i bilety: https://www.adidesignmuseum.org/

Muzeum Nauki i Techniki im. Leonarda da Vinci

Na zachodnim krańcu centrum, przy via San Vittore 21, w dawnym klasztorze oliwetanów zajmującym około 50 000 metrów kwadratowych, mieści się największe muzeum techniki we Włoszech. Otworzono je w 1953 roku z udziałem ówczesnego premiera Alcide De Gasperiego.

Główną atrakcją są Galerie Leonarda da Vinci, największa na świecie stała wystawa poświęcona jego wynalazkom, ze 170 zrekonstruowanymi modelami. Na zewnętrznym dziedzińcu stoi eksponat, który przyciąga równie liczne grupy: okręt podwodny Enrico Toti, pierwsza powojenna łódź podwodna zbudowana we Włoszech, wodowana w 1967 roku. Do muzeum trafiła w 2005 roku, a jej transport ulicami miasta oglądało wtedy ponad 150 tysięcy osób. Wejście do wnętrza łodzi wymaga osobnego biletu z przewodnikiem.

Ceny i godziny otwarcia: https://www.museoscienza.org/

Muzea w Mediolanie - podsumowanie

Mediolan bywa traktowany jak miejsce do podziwiania architektury i zrobienia zakupów od znanych projektantów, a szkoda, bo jego muzea pokazują znacznie więcej niż moda. Zdecydowanie warto zarezerwować na nie choć jeden pełny dzień, najlepiej łącząc ze sobą pozycje leżące blisko siebie, jak Zamek Sforzów z Pinakoteką di Brera czy Triennale z ADI Design Museum. Jeśli musisz wybrać tylko jedno miejsce, postaw na Ostatnią Wieczerzę, ale pamiętaj o rezerwacji z odpowiednim wyprzedzeniem.