Najsłynniejsze zamki w Szkocji

Edinburgh Castle – Zamek w Edynburgu

Edinburgh Castle to bez wątpienia jeden z najbardziej rozpoznawalnych zamków w Szkocji. Góruje nad stolicą ze szczytu Castle Rock, czyli skały będącej pozostałością po wygasłym wulkanie. Strome klify przez wieki zapewniały warowni naturalną ochronę, a jej strategiczne położenie sprawiło, że wielokrotnie stawała się celem ataków. W ciągu swojej historii zamek przeżył aż 26 oblężeń, dlatego uznawany jest za najbardziej oblegane miejsce w Wielkiej Brytanii. Odegrał też ważną rolę podczas wojen o niepodległość Szkocji.

Zamek przez wiele lat pełnił funkcję królewskiej rezydencji. To właśnie tutaj w 1566 roku Maria, królowa Szkotów, urodziła Jakuba VI, który po objęciu angielskiego tronu w 1603 przeszedł do historii jako Jakub I Stuart. Podczas zwiedzania warto zobaczyć Kaplicę św. Małgorzaty – najstarszy zachowany budynek w Edynburgu – a także Wielką Salę i Pałac Królewski. W Crown Room przechowywane są szkockie klejnoty koronne, uznawane za najstarsze w Wielkiej Brytanii oraz Kamień Przeznaczenia, wykorzystywany podczas koronacji szkockich władców. Na zamkowym dziedzińcu znajduje się również Mons Meg, czyli potężna średniowieczna armata.

Jedną z najbardziej znanych tradycji związanych z Zamkiem w Edynburgu jest wystrzał armatni o godzinie 13.00. Zwyczaj ten wprowadzono w XIX wieku, aby pomagać żeglarzom w ustawianiu chronometrów. Zamek ma również nieco mroczniejszą stronę. Według legend po jego korytarzach wędruje bezgłowy dobosz, którego pojawienie się ma zwiastować niebezpieczeństwo. Inna opowieść dotyczy młodego dudziarza wysłanego do tuneli pod Royal Mile. Chłopiec nigdy z nich nie wrócił, a jego muzykę podobno nadal można usłyszeć pod ulicami Edynburga.

Dunnottar Castle – Zamek Dunnottar

Na skalistym klifie nad Morzem Północnym, około 3 km od Stonehaven, znajdują się ruiny jednej z najpiękniej położonych warowni w Szkocji. Z trzech stron otaczają je strome urwiska, a z lądem łączy je jedynie wąski pas ziemi. To, co kiedyś stanowiło naturalną ochronę twierdzy, dziś jest niezaprzeczalnym atutem tego miejsca – z klifu rozciąga się niesamowity widok na Morze Północne.

Miejsce było ufortyfikowane już we wczesnym średniowieczu, a jego historia wiąże się m.in. z Williamem Wallace’em, rodem Keithów i wojnami prowadzonymi przez Olivera Cromwella. To właśnie tutaj w XVII wieku ukryto szkockie klejnoty koronne, aby nie wpadły w ręce angielskich wojsk. Ostatecznie zostały potajemnie wyniesione z zamku i ukryte pod podłogą pobliskiego kościoła. W Dunnottar przetrzymywano również Covenantersów, czyli szkockich prezbiterian sprzeciwiających się polityce religijnej monarchy. Część z nich zginęła, a inni zostali deportowani do Ameryki.

Wśród zachowanych zabudowań znajdują się m.in. średniowieczna wieża mieszkalna, dziedziniec oraz późniejsze skrzydła pałacowe z widokiem na morze. Zamek pojawił się także w filmie „Hamlet” z Melem Gibsonem i miał być jedną z inspiracji dla twierdzy z animacji „Merida Waleczna”. Według lokalnych legend w dawnej piwowarni ukazuje się natomiast Zielona Dama, ubrana w tartanową (wełniany materiał tkany w kolorową kratę) suknię i poszukująca swoich zaginionych dzieci.

Eilean Donan Castle – Zamek Eilean Donan

Na niewielkiej wyspie położonej na styku trzech jezior morskich – Loch Duich, Loch Long i Loch Alsh – znajduje się kolejny słynny szkocki zamek. Z lądem łączy go kamienny most, który prowadzi wprost na zamkowy dziedziniec. Eilean Donan Castle otaczają góry i wody zachodnich Highlands (region w północno-zachodniej Szkocji). Widok robi naprawdę spore wrażenie, dlatego jest dziś jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w kraju. 

Pierwsza warownia powstała na wyspie w XIII wieku i przez lata była związana z klanami MacKenzie oraz MacRae. Jej historia została jednak przerwana w 1719 roku, gdy brytyjska marynarka ostrzelała zamek w związku z jego udziałem w powstaniu jakobickim. Twierdza została wysadzona, a później przez blisko 200 lat pozostawała w ruinie. Obecny wygląd zamku jest efektem rekonstrukcji przeprowadzonej w latach 1919–1932. Choć budowlę odbudowano na dawnych fundamentach, warto pamiętać, że nie jest ona oryginalnym średniowiecznym zamkiem.

Eilean Donan Castle pojawił się w wielu filmach. Można go zobaczyć m.in. w „Highlanderze”, „Świat to za mało” z serii o Jamesie Bondzie oraz „Elizabeth: Złoty wiek”. Z zamkiem wiąże się również kilka legend. Według jednej z nich syn wodza klanu Mathesonów potrafił rozmawiać z ptakami, a dzięki swoim zdolnościom zdobył uznanie króla Aleksandra II, który powierzył mu budowę warowni.

Balmoral Castle – Zamek Balmoral

W hrabstwie Aberdeenshire, na terenie Parku Narodowego Cairngorms, znajduje się jedna z najbardziej znanych rezydencji brytyjskiej rodziny królewskiej. Choć swoim wyglądem Zamek Balmoral przypomina średniowieczną warownię, w rzeczywistości jest XIX-wieczną rezydencją zbudowaną w stylu szkocko-baronialnym. Otaczają ją rozległe lasy, wrzosowiska oraz tereny, na których żyją jelenie i hodowane są kucyki.

Majątek kupił w 1852 roku książę Albert, mąż królowej Wiktorii. Znajdujący się tam budynek okazał się jednak zbyt mały, dlatego wkrótce rozpoczęto budowę nowej rezydencji. Balmoral ukończono w 1856 roku, wykorzystując granit wydobywany na terenie posiadłości. Charakterystycznymi elementami budowli są wysoka wieża, niewielkie wieżyczki, schodkowe szczyty oraz ozdobne blanki. Rezydencja była szczególnie ważna dla królowej Elżbiety II, która spędzała tam wiele letnich miesięcy i zmarła w Balmoral 8 września 2022 roku.

Przez lata zwiedzający mogli zobaczyć przede wszystkim ogrody, teren posiadłości oraz salę balową. Dopiero w 2024 roku po raz pierwszy udostępniono publiczności wybrane prywatne wnętrza rezydencji. Na terenie majątku znajduje się około 150 budynków, a także fragment starego lasu kaledońskiego.

Stirling Castle – Zamek Stirling

Na wysokiej skale, otoczonej z trzech stron stromymi klifami, wznosi się jedna z najważniejszych twierdz w historii Szkocji. Stirling Castle przez wieki kontrolował przeprawę przez rzekę Forth, dlatego miał ogromne znaczenie strategiczne. W jego pobliżu rozegrały się dwie ważne bitwy związane z walką o niepodległość kraju – pod Stirling Bridge, gdzie zwyciężyli William Wallace i Andrew Moray, oraz pod Bannockburn, zakończona triumfem wojsk Roberta Bruce’a. Sam zamek był oblegany co najmniej osiem razy.

Większość obecnych zabudowań powstała między końcem XV a początkiem XVII wieku, gdy Stirling pełnił funkcję jednego z głównych ośrodków królewskich dynastii Stuartów. To właśnie tutaj w 1543 roku koronowano Marię, królową Szkotów, która miała wówczas zaledwie kilka miesięcy. Podczas zwiedzania warto zobaczyć Wielką Salę, należącą do najważniejszych przykładów późnośredniowiecznej architektury w Szkocji oraz Pałac Królewski, uznawany za pierwszy renesansowy pałac na Wyspach Brytyjskich. W jego wnętrzach znajdują się m.in. rzeźbione medaliony Stirling Heads oraz repliki gobelinów przedstawiających polowanie na jednorożca – stworzenia będącego jednym z symboli Szkocji.

Urquhart Castle – Zamek Urquhart

Nad brzegiem jeziora Loch Ness, na niewielkim półwyspie w szkockich Highlands, znajdują się ruiny jednego z największych zamków w Szkocji. Dzięki swojemu położeniu Urquhart Castle przez wieki kontrolował ważną trasę prowadzącą przez dolinę Great Glen. Pierwsza pisemna wzmianka o warowni pochodzi z 1296 roku, gdy została zdobyta przez króla Anglii Edwarda I. W XVI wieku zamek trafił w ręce klanu Grant, z którym pozostał związany przez kolejne lata.

Kres jego historii przyniósł rok 1690. Opuszczający twierdzę garnizon wysadził bramę, aby budowla nie została przejęta przez jakobitów. Od tamtej pory zamek pozostaje w ruinie, a fragmenty zawalonej konstrukcji do dziś można zobaczyć w pobliżu dawnego wejścia. Najbardziej charakterystycznym elementem Urquhart Castle jest Grant Tower – pięciopiętrowa wieża mieszkalna, z której rozciąga się widok na Loch Ness. Na terenie zamku znajdują się także pozostałości Wielkiej Sali, cela więzienna oraz replika trebusza.

Położenie nad Loch Ness sprawiło, że zamek jest dziś mocno związany z legendą o słynnym potworze. Według jednej z opowieści irlandzki mnich św. Kolumba uratował mnicha zaatakowanego przez wodne stworzenie, nakazując mu wrócić w głąb jeziora. Niektóre podania przypisują Nessie nawet zniszczenie murów zamku, choć w rzeczywistości ich obecny stan jest skutkiem działań dawnego garnizonu, a nie mieszkańca Loch Ness.

Doune Castle – Zamek Doune

W pobliżu miejscowości Doune, w otoczeniu lasów i dwóch rzek, znajduje się średniowieczna forteca, której położenie zapewniało naturalną ochronę z trzech stron. Obecna forma Doune Castle powstała na przełomie XIV i XV wieku za sprawą Roberta Stewarta, księcia Albany, nazywanego niekiedy „niekoronowanym królem Szkocji”. Zamek pełnił później m.in. funkcję królewskiej rezydencji myśliwskiej.

W czasie powstania jakobickiego w 1745 roku przebywał tu Bonnie Prince Charlie, a warownię wykorzystywano jako więzienie dla schwytanych żołnierzy. Części z nich udało się uciec w dość "filmowym" stylu – związali prześcieradła i zeszli po nich przez okno. Najważniejszym elementem zamku jest wysoka wieża bramna z prywatnymi komnatami. Warto zobaczyć także Wielką Salę oraz zamkową kuchnię z ogromnym kominkiem, uznawaną za jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych kuchni w Szkocji.

Doune Castle jest szczególnie dobrze znany miłośnikom kina i seriali. Kręcono tu sceny do filmu „Monty Python i Święty Graal”, a w serialu „Outlander” zamek występuje jako Castle Leoch, siedziba klanu MacKenzie. Posłużył również jako Winterfell w odcinku pilotażowym „Gry o tron”. Według miejscowej legendy w jego podziemiach zaginął dudziarz, a dźwięki jego instrumentu do dziś mają rozbrzmiewać w zamkowych korytarzach.

Dunrobin Castle – Zamek Dunrobin

Na północy Szkocji, niedaleko miejscowości Golspie, znajduje się Dunrobin Castle – jedna z najbardziej okazałych rezydencji w regionie. Od XIII wieku pozostaje siedzibą rodu Sutherland i jest największym domem w północnych Highlands. Obecny wygląd zyskał głównie w XIX wieku, kiedy przebudowano go w stylu szkocko-baronialnym. Zamek ma 189 pomieszczeń, wysoką wieżę wejściową oraz rozległe ogrody inspirowane stylem francuskim.

Historia tego miejsca sięga jednak znacznie dalej. Najstarsze zachowane fragmenty budowli pochodzą ze średniowiecza, a Dunrobin jest uznawany za jeden z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych domów w Wielkiej Brytanii. W czasie I wojny światowej działał tu szpital morski, natomiast w 1915 roku pożar zniszczył dach i część zamku.

Obecnie rezydencję można zwiedzać samodzielnie. Trasa obejmuje 18 pomieszczeń, w tym reprezentacyjne sale na pierwszym piętrze oraz mniejsze komnaty znajdujące się w starszej części budowli. W jego wnętrzach warto zobaczyć m.in. bibliotekę z kolekcją ponad 10 tysięcy książek oraz muzeum, w którym znajdują się kamienie piktyjskie i pamiątki zgromadzone przez rodzinę Sutherland. W ogrodach zamkowych odbywają się pokazy sokolnictwa z udziałem orłów i sokołów.

Glamis Castle – Zamek Glamis

W hrabstwie Angus, niedaleko niewielkiej miejscowości Glamis, znajduje się rodowa siedziba hrabiów Strathmore i Kinghorne. Zamek należy do rodziny Lyon, później Bowes-Lyon. To właśnie tutaj dzieciństwo spędziła Lady Elizabeth Bowes-Lyon, późniejsza Królowa Matka, a w 1930 roku urodziła się księżniczka Małgorzata.

Obecny wygląd Glamis Castle pochodzi głównie z XVII wieku i jest przykładem stylu szkocko-baronialnego. Szczególną uwagę zwracają bogato zdobione sufity, uznawane za jedne z najpiękniejszych w Szkocji. W zamkowej kaplicy znajduje się również miejsce, na którym zgodnie z tradycją nie wolno siadać żadnemu z gości. Jest ono zarezerwowane dla Białej Damy, utożsamianej z Janet Douglas, Lady Glamis, spaloną na stosie w 1537 roku po oskarżeniu o zdradę.

Zamek jest także kojarzony z „Makbetem” Williama Szekspira, choć historyczny król Makbet nie miał związku z obecnym budynkiem. Glamis słynie jednak przede wszystkim z licznych legend. Jedna z nich opowiada o zdeformowanym dziecku z rodu, które miało przez całe życie przebywać w ukrytej komnacie. Inna dotyczy hrabiego grającego w karty w szabat, który wyzwał na pojedynek samego diabła i miał przegrać z nim własną duszę.

Culzean Castle – Zamek Culzean

Na klifie nad zatoką Firth of Clyde, w hrabstwie South Ayrshire, znajduje się jedna z najpiękniej położonych szkockich rezydencji. Culzean Castle otacza rozległy park krajobrazowy, a w skałach poniżej zamku znajdują się jaskinie morskie. Obecny budynek powstał w latach 1777–1792 na zlecenie Davida Kennedy’ego, hrabiego Cassillis. Za projekt odpowiadał Robert Adam, jeden z najważniejszych brytyjskich architektów XVIII wieku.

Najbardziej charakterystycznymi elementami zamku są cylindryczna wieża z salonem wychodzącym na morze oraz reprezentacyjne, owalne schody. W 1945 roku rodzina Kennedy przekazała posiadłość organizacji National Trust for Scotland. Jeden z apartamentów przeznaczono wówczas dla generała Dwighta Eisenhowera w podziękowaniu za jego rolę podczas II wojny światowej. Późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych odwiedził Culzean czterokrotnie.

Zamek można zobaczyć w filmie „Kult” z 1973 roku, w którym pełnił funkcję siedziby Lorda Summerisle’a. Z Culzean wiąże się też kilka opowieści o duchach. Najbardziej znana dotyczy dudziarza, który wraz z psem wyruszył zbadać jaskinie pod zamkiem. Grał na instrumencie, aby osoby pozostające na powierzchni mogły śledzić jego drogę, jednak dźwięk nagle ucichł, a mężczyzna nigdy nie wrócił. Według legendy w burzowe noce w okolicy wciąż można usłyszeć jego dudy.

Cawdor Castle – Zamek Cawdor

W pobliżu miejscowości Nairn, na północy Szkocji, znajduje się Cawdor Castle – jedna z najbardziej znanych rezydencji w regionie Highlands. Najstarsza część zamku powstała prawdopodobnie w XIV wieku, natomiast pierwsza pewna wzmianka o budowli pochodzi z 1454 roku. W XVI wieku posiadłość przeszła w ręce rodu Campbell, do którego należy do dziś.

Główną częścią zamku jest średniowieczna wieża mieszkalna, wokół której z czasem powstały kolejne skrzydła i wewnętrzny dziedziniec. Do środka prowadzi zwodzony most, a na najniższym poziomie budowli można zobaczyć pozostałości starego drzewa ostrokrzewu. Według legendy zamek wzniesiono w miejscu, w którym osioł obładowany złotem zatrzymał się, aby odpocząć właśnie pod tym drzewem. Co ciekawe, badania wykazały, że ostrokrzew obumarł około 1372 roku, co pokrywa się z przypuszczalną datą powstania najstarszej części zamku.

Cawdor Castle jest mocno kojarzony z „Makbetem” Williama Szekspira, ponieważ tytułowy bohater otrzymuje w dramacie tytuł tana Cawdoru. Związek zamku z tą historią jest jednak wyłącznie literacki. Historyczny Makbet żył w XI wieku, a więc na długo przed powstaniem obecnej budowli i nigdy nie nosił tego tytułu.

Fraser Castle – Zamek Fraser

W hrabstwie Aberdeenshire, w otoczeniu rozległych terenów zielonych i lasów, znajduje się Castle Fraser. Najstarsze fragmenty zamku mogą pochodzić nawet z XV wieku, natomiast budowę obecnej rezydencji rozpoczęto w 1575 roku i zakończono w 1636 roku. Przez stulecia zamek należał do rodu Fraserów, a w 1976 roku został przekazany organizacji National Trust for Scotland.

Budowla wyróżnia się charakterystycznym planem w kształcie litery Z oraz licznymi elementami obronnymi. W jej wnętrzach można zobaczyć m.in. Wielką Salę, reprezentacyjną jadalnię, tajne schody, ukryte przejścia i klapy w podłodze. Jednym z najciekawszych elementów zamku jest Laird’s Lug, czyli niewielki otwór, przez który można było podsłuchiwać rozmowy prowadzone w sali poniżej.

Jak wiele szkockich rezydencji, także ten zamek ma własną legendę. Według miejscowej opowieści w jednym z pokoi zamordowano księżniczkę, a jej ciało zniesiono po kamiennych schodach. Śladów krwi nie dało się podobno usunąć, dlatego stopnie przykryto drewnianą okładziną, która znajduje się tam do dziś. Historia ta nie została jednak potwierdzona, a boazerię najprawdopodobniej zamontowano w XIX wieku ze względów praktycznych. Mimo to mówi się, że nocami po zamkowych wnętrzach wciąż przechadza się duch zamordowanej kobiety.

Craigievar Castle – Zamek Craigievar

W hrabstwie Aberdeenshire, niedaleko miejscowości Alford, znajduje się jeden z najbardziej charakterystycznych zamków w Szkocji. Craigievar Castle zbudowano na początku XVII wieku z inicjatywy Williama Forbesa, zamożnego kupca z Aberdeen, który dorobił się na handlu z krajami bałtyckimi. Rezydencja pozostawała własnością jego rodziny przez około 350 lat, a w 1963 roku została przekazana organizacji National Trust for Scotland.

Siedmiopiętrowa budowla wyróżnia się jasnoróżową elewacją, strzelistymi wieżyczkami i bogato zdobionymi szczytami. Jej wnętrza zachowały historyczny wygląd, a szczególną uwagę zwracają dekoracyjne sufity przedstawiające herby oraz postacie Dziewięciu Godnych. Na wyższych piętrach nie zainstalowano elektrycznego oświetlenia, dlatego pomieszczenia są oświetlane wyłącznie naturalnym światłem wpadającym przez okna. Craigievar Castle jest często wskazywany jako jedna z inspiracji dla zamku Kopciuszka stworzonego przez Disneya.

Zamki w Szkocji – podsumowanie

Jak widzisz, Szkocja słynie z zamków, a opisane przeze mnie miejsca to jedynie niewielka część budowli, które można zobaczyć w tym kraju. Wybrałam te najbardziej znane, wyróżniające się historią, położeniem, architekturą lub związanymi z nimi legendami. Na liście znalazły się zarówno dawne twierdze obronne i malownicze ruiny, jak i okazałe rezydencje należące do szkockich rodów oraz rodziny królewskiej.

Każdy z tych zamków jest nieodłącznym elementem historii Szkocji. Jedne były świadkami walk o niepodległość i konfliktów klanowych, inne pełniły funkcję królewskich siedzib, więzień lub rezydencji wypoczynkowych. Wiele z nich zasłynęło także dzięki filmom, literaturze i opowieściom o duchach. Choć część legend trudno traktować jako fakty historyczne, bez wątpienia sprawiają one, że zwiedzanie szkockich zamków staje się jeszcze ciekawsze. Kto wie, może podczas zwiedzania usłyszysz dochodzący z oddali dźwięk dud albo zauważysz tajemniczą postać znikającą w jednym z zamkowych korytarzy? Życzę Ci wspaniałej podróży do Szkocji, podczas której zobaczysz te niezwykłe miejsca na własne oczy i poznasz historie, które kryją się za ich murami.