Największe wyspy świata

Grenlandia

Największa wyspa świata, licząca ponad 2 mln km², choć formalnie należy do Danii, to posiada dużą autonomię. Znaczną część jej powierzchni zajmuje rozległy lądolód - drugi największy na świecie po Antarktydzie! Ze względu na postępujące zmiany klimatu, z roku na rok kurczy się on jednak systematycznie, odsłaniając coraz to nowe tereny. Bogate w złoża metali ziem rzadkich znalazły się ostatnio na nagłówkach wszystkich gazet na świecie. Wyspa słynie z pięknych fiordów i skutych lodem przestrzeni. Jedyne drzewa, jakie zdołają na Grenlandii przetrwać, to wierzba arktyczna i brzoza karłowata, a i one dorastają tam do maksymalnie kilkudziesięciu centymetrów!

Na wybrzeżach, gdzie klimat jest nieco łagodniejszy, rozlokowały się niewielkie osady. Choć w Polsce do mieszkańców Grenlandii przylgnęło pejoratywne określenie „Eskimos”, oznaczające zjadacza surowego mięsa, to sami siebie nazywają Inuitami.

Wielu z nich używa psich zaprzęgów i do dziś zachowało oryginalne zwyczaje, jak chociażby przygotowywania kiviak - mięsa ptaków fermentowanych przez wiele miesięcy w… zaszytej skórze foki.

Nowa Gwinea

Licząca ponad 780 tys. km² Nowa Gwinea jest największą wyspą strefy tropikalnej.

Podzielona jest ona pomiędzy dwa państwa: jej zachodnia część to Indonezja, a wschodnią zajmuje Papua-Nowa Gwinea.

W gęstych, pełnych drzewiastych paproci równikowych lasach wyspy, żyją niespotykane nigdzie indziej gatunki. Nad głowami latają kolorowe rajskie ptaki, między drzewami przechadzają się majestatycznie groźne kazuary, a w poszyciu swoje godowe królestwa budują zwinne altanniki. Występują tam także, pamiętające jeszcze czasy, kiedy to wyspa ta była połączona z Australią, kolczatki. Nowa Gwinea to jedno z najbardziej zróżnicowanych biologicznie miejsc na świecie!

Zróżnicowanie to dotyczy jednak nie tylko zwierząt, ale i ludzi. Odizolowane i niejednokrotnie oddzielone od siebie wysokimi łańcuchami górskimi czy bagnami doliny zamieszkują liczne plemiona. Według badaczy, posługują się one aż 800 różnymi językami! Część z nich jeszcze do połowy XX wieku uprawiała kanibalizm. W niektórych plemionach noszono nawet naszyjniki z dziobów kazuarów lub… zębów.

Borneo

Borneo - trzecia największa wyspa świata podzielona jest z kolei na 3 państwa: należące do Malezji prowincje Sabah i Sarawak, będące częścią Indonezji Kalimantan oraz maleńkie Brunei.

Jedynie trochę ustępuje wielkością Nowej Gwinei, a słynie z jednych z najstarszych lasów równikowych na świecie - rosną tu one nieprzerwanie od blisko 140 mln lat!

Wyspa jest górzysta i poprzecinana wielkimi strumieniami z licznymi wodospadami. Wybrzeże kryje małe, ukryte zatoczki i plaże. Wśród lasów deszczowych kwitnie jedyna w swoim rodzaju roślina - raflezja. Olbrzymi kwiat ma grube, mięsiste płatki i roztacza wokół siebie zapach zgniłego mięsa.

Na Borneo swój dom mają też małpy człekokształtne - orangutany, które zobaczyć można w specjalnych sanktuariach zwierząt. Żyjące w nich zwierzęta wiodą półdziki tryb życia, większość czasu spędzając w bujnych lasach, w sanktuariach zjawiając się jedynie na posiłki - najczęściej rano i popołudniu. Można je tam podziwiać z bezpiecznej odległości, choć zdarza się także, że podchodzą bliżej ludzi. W tamtejszych lasach występują również rzadkie, najmniejsze na świecie niedźwiedzie - niedźwiedzie malajskie.

Temu bogatemu środowisku przyrodniczemu zagraża jednak prowadzona od lat wycinka lasów pod plantacje palmy olejowej. Żyjące niegdyś w tradycyjny sposób na Borneo plemiona, jak chociażby Dajakowie, mimo wszystko starają się zachować dawne zwyczaje.

Madagaskar

U wybrzeży Afryki na Oceanie Indyjskim leży czwarta największa wyspa świata, licząca sobie ponad 0,5 mln km², Madagaskar.

To miejsce tak wyjątkowe, że wyspa zyskała sobie miano „ósmego kontynentu”!

Madagaskar oddzielił się od Afryki 130 mln lat temu i niczym wielka, pływająca tratwa, zabrał ze sobą różne rodzaje roślin i zwierząt. Ewoluując w izolacji przekształciły się one w zupełnie nowe endemiczne gatunki, które nie występują nigdzie indziej na świecie!

Najlepszym tego przykładem są lemury — zwierzęta daleko spokrewnione z małpami. Od olbrzymich biało czarnych lemurów sifaka, przez znane z bajki lemury katta, aż po owiane złą sławą i przynoszące ponoć pecha aye-aye - Madagaskar to ich prawdziwe królestwo. Występują tu też barwne kameleony, gekony i tajemnicza fossa. Na wyspie rosną różne gatunki olbrzymich baobabów, rozciągają się plantacje kakao, pieprzu i wanilii oraz aromatycznego ylang-ylang. To właśnie z tych kwiatów robione są słynne perfumy Chanel!

Co ciekawe, przodkowie Malgaszy nie pochodzą z Afryki, ale z wysp Indonezji! O ich dalekiej wędrówce z Azji świadczą ich zwyczaje i delikatnie skośnie oczy . Wielu z nich wciąż wyznaje animizm - święte drzewa otoczone są czcią i opasane wstęgami, a według tradycyjnych wierzeń po kilku latach zmarłych należy… wyjąć z grobu i urządzić im ucztę! Malgasze wciąż obawiają się fady - lokalnych tabu i przesądów, regulujących codzienne życie.

Mimo szumnych planów, Madagaskar nigdy nie stał się polską kolonią, ale wciąż krąży tu duch Maurycego Beniowskiego - rzekomego króla wyspy, który w rzeczywistości zdobył uznanie tylko jednego klanu plemienia Sakalava.

Baffin Island

Mroźna, skuta lodem największa wyspa Kanady, liczy sobie 0,5 mln km². Położona jest na Oceanie Arktycznym i w większości pozostaje niezamieszkana. Mieszkają tu jedynie nieliczne społeczności prowadzących tradycyjny styl życia Inuitów, którzy łączą polowanie i rybołówstwo ze zdobyczami nowoczesnej cywilizacji. Przed ich przybyciem mieszkał tu tajemniczy lud kultury Dorset, o którym jednak wiadomo bardzo mało.

Wyspa jest natomiast królestwem zwierząt! Tundrę zamieszkują niedźwiedzie polarne i lisy arktyczne, które potrafią pokonywać dziesiątki kilometrów, a otaczające wody są domem dla licznych fok i morsów. To także jedno z najlepszych na świecie miejsc do obserwowania narwali.

Sumatra

Należąca do Indonezji Sumatra zajmuje blisko 0,5 mln km² powierzchni i znajduje się w obrębie tzw. pacyficznego pierścienia ognia, czyli pasa wulkanów biegnącego wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego.

Ich wybuchy, podobnie jak i towarzyszące im trzęsienia ziemi, zdarzają się więc tu stosunkowo często. Żyzna wulkaniczna ziemia sprawia jednak, że można tu uprawiać palmę olejową, herbatę i kawę. Produkuje się tu nawet najdroższą kawę świata - aromatyczną kopi luwak. Może ona kosztować nawet tysiąc dolarów za kilogram! Tajemnicą jej smaku jest to, że opadłe na ziemię ziarna kawy zjadane są przez cywety - żyjące w Azji południowo-wschodniej zwierzęta, a następnie trawione i wydalane. Tak obrobiona kawa po oczyszczeniu i uprażeniu zyskuje wyjątkowo łagodny, mniej gorzki smak.

Wyspa jest pokryta niemal w całości gęstymi lasami równikowymi. Żyją w nich orangutany, nosorożce oraz rzadkie tygrysy, jak również słonie sumatrzańskie - najmniejsze słonie świata! Karłowacenie to zresztą częste zjawisko na różnych wyspach, czego najlepszym przykładem jest także żyjący niegdyś na sąsiedniej Flores - Homo floresiensis. Nasz daleki kuzyn, ze względu na swój niski wzrost i drobną budowę, nazywany był Hobbitem.

Informacje o małych ludziach lasu przetrwały w podaniach lokalnych plemion, a część z nich, w obawie przed krążącymi ponoć po lasach duchami i dzikimi zwierzętami, buduje domy na wysokich palach.

Honsiu

Największa wyspa Japonii liczy ponad 200 tysięcy km², czyli około 2/3 obszaru Polski. To właśnie tu znajdują się najważniejsze miasta kraju: stołeczne Tokio, dawna stolica Kioto i historyczna Hiroszima. To jedno z najbardziej zurbanizowanych miejsc na świecie! Aglomerację Tokio-Yokohama zamieszkuje blisko 40 mln osób, a Kioto-Osaka - 20 mln! Nowoczesne, pełne technologicznych nowinek i kolorowych świateł miasta i stare drewniane szintoistyczne świątynie to typowy tutejszy krajobraz. Wszystkie te budynki muszą jednak zostać zbudowane według specjalnych zaleceń, bo podobnie jak i na Sumatrze, występują tu częste trzęsienia ziemi.

Najbardziej znanym japońskim wulkanem jest majestatyczna góra Fuji, mierząca 3776 m n.p.m. Najlepiej podziwiać ją z jednego z hoteli położonych u jej stóp. Tego typu obiekty często mają swoje własne prywatne onseny, czyli łaźnie wykorzystujące naturalnie podgrzewane wulkanem wody. Wybierając się do onsenu, warto jednak pamiętać, że większość z nich nie wpuszcza osób z tatuażami - niektóre łaźnie oferują jednak specjalne naklejki zakrywające mniejsze tatuaże - a także, że wchodzi się tam… zupełnie nago. Oczywiście łaźnie nie są koedukacyjne - są osobne dla pań i dla panów.

Z podobnych naturalnych gorących źródeł na Honsiu korzystają także… makaki. Małpy te praktykują gorące kąpiele zwłaszcza zimą, kiedy na wyspie pada śnieg. Innym, ciekawym lokalnym gatunkiem jest, występująca tu w potokach, salamandra olbrzymia, której długość może dochodzić nawet do 1,5 m! To największy płaz świata! Salamandra obecnie jest pod ochroną, ale w dawnych czasach zdarzało się, że zwierzęta te padały łupem rybaków, bo podbierały im ryby!

Wielka Brytania

Jeszcze kilkanaście lat temu popularny kierunek emigracji Polaków, dziś - miejsce chętnie wybierane na wycieczkę objazdową. Każda z części Wielkiej Brytanii - Anglia, Walia i Szkocja - ma inny krajobraz, kulturę, zwyczaje, a nawet język. Szacuje się, że na wyspach brytyjskich istnieje aż 40 różnych dialektów i akcentów!

Niewysokie, pokryte wrzosowymi kobiercami zamglone góry Szkocji skrywają w sobie mnóstwo zamków, legend i potworów, jak chociażby słynna Nessie z Loch Ness. Żyje tam też jeden z najrzadszych kotów na świecie - dziki kot szkocki. Jej stolica - Edynburg, słynie z kolei z miejsc związanych z Harrym Potterem, rozbrzmiewającego tu wszędzie dźwięku kobz oraz męskiej spódnicy, zwanej kiltem.

Angielskie miasta pełne są królewskiej historii i zabytków, ze słynnym Big Benem czy pałacem Buckingham na czele. Uniwersytety Oxford i Cambridge to jedne z najlepszych uczelni świata, a wysokie klify Walii wyglądają malowniczo na zdjęciach. Ta ostatnia kraina słynie także z najdłuższej nazwy w Europie - Llanfair­pwllgwyngyll­gogery­chwyrn­drobwll­llan­tysilio­gogo­goch.

Wyspa Wiktorii

W arktycznej części Kanady położona jest mało znana Wyspa Wiktorii. Zajmując ponad 200 tys. km² plasuje się ona na 9. miejscu pod względem wielkości na świecie.

Surowy klimat i rozciągająca się po horyzont niegościnna tundra sprawiają, że wyspa zamieszkiwana jest jedynie przez niewielkie społeczności Inuitów. Co ciekawe, w długie, zimne arktyczne noce, używali oni niegdyś kamiennych, zasilanych tranem lamp qulliq. Były one dla nich zarówno źródłem światła, jak i ciepła

Na stokach gór rosną porosty - niektóre z nich w świetle UV mają właściwości fluorescencyjne. Ze zwierząt można tu natomiast spotkać wylegujące się w kamiennych morskich zatokach olbrzymie morsy i foki.

Ellesmere Island

Ostatnie miejsce zestawienia zajmuje również należąca do Kanady Ellesmere Island. Położona jest niedaleko Grenlandii, a temperatury zimą sięgają tam do minus 40 °C, a latem - rzadko kiedy przekraczają 0 stopni! Rośliny, które zdołają przetrwać w tym niegościnnym podbiegunowym klimacie, mogą urosnąć zaledwie kilka milimetrów rocznie!

Na wyspie żyją piżmowoły, wilki arktyczne i niedźwiedzie polarne oraz polarnicy. Na Ellesmere Island znajduje się kilka stacji badawczych, w których prowadzone są badania dotyczące zmian klimatu, stanu wody i występujących tu zwierząt. Badacze znaleźli tu także odsłonięte na skutek roztapiania się wiecznej marzłoci szczątki mamutów!

Wielką atrakcją wyspy jest również malowniczy Park Narodowy Quttinirpaaq - jeden z największych parków Kanady, słynący z bajkowych fiordów.

Podsumowanie – ranking największych wysp

Największe wyspy świata różnią się wszystkim: klimatem, środowiskiem, historią i kulturą. Łączy je fakt, że każda z nich to niepowtarzalny fragment naszej planety, który koniecznie warto odwiedzić!