Stolica Australii - to wcale nie Sydney

Ciekawostką jest fakt, że kraj ten zaczynał jako kolonia karna. Wbrew powszechnemu mniemaniu, stolicą Australii wcale nie jest Sydney z jego słynną operą, ani tętniące życiem hipsterskie Melbourne. Prawdziwe centrum polityczne kraju znajduje się gdzieś pomiędzy nimi - w zielonej, blisko półmilionowej Canberze. To właśnie to miasto o aborygeńskiej nazwie zostało od podstaw stworzone z myślą o nowopowstającym kraju.

Rywalizacja między Sydney a Melbourne

Jeszcze w połowie XIX wieku to Melbourne wydawało się naturalnym kandydatem na stolicę. Po odkryciu złota w okolicach miasta, wzbogaciło się ono na tyle, że zaczęto nazywać je „Marvellous Melbourne” - „Wspaniałe Melbourne”, a cała idea Australii jako więzienia straciła sens, bo skazańcy cieszyli się, że po odbyciu kary mogą udać się w złotonośne tereny.

Sytuacja szybko jednak się skomplikowała, bo równie prężnie zaczęło rozwijać się, starsze od Melbourne, historyczne Sydney. To właśnie w te okolice dotarł najpierw kapitan Cook, a później i Pierwsza Flota ze skazańcami. Dodatkowo miasto to postawiło sprawę jasno - jeśli jego rywal otrzyma status stolicy, to Nowa Południowa Walia, bogaty stan, w którym leży miasto z operą, w ogóle nie przystąpi do federacji. W takiej sytuacji potrzebny był godzący obie strony kompromis. Zdecydowano więc, że stolica powinna powstać na neutralnym gruncie, mniej więcej w połowie drogi między miastami, ale bliżej Sydney.

Początkowo zaproponowano rejon pomiędzy miejscowościami Bombala a Dalgety. Po namyśle stwierdzono jednak, że płaska równina jest za mała na budowę nowej stolicy. Ostatecznie wybór padł więc na teren, który obecnie nazywany jest Australijskim Terytorium Stołecznym, w skrócie ACT. Obszar ten został wydzielony z Nowej Południowej Walii i leży około 280 kilometrów od Sydney i 600 kilometrów od Melbourne.

Zamiast nadmorskiej metropolii, postawiono więc na śródlądowe tereny położone 150 km od oceanu, na wysokości mniej więcej 600 m n.p.m. Klimat jest tu łagodniejszy i zdecydowanie bardziej sprzyja pracy niż wypoczynkowi. Takie położenie wynikało także ze względów bezpieczeństwa. Jeszcze na początku XX wieku obawiano się roznoszonych przez szczury w miastach portowych chorób zakaźnych. Stolicę postanowiono więc zbudować od podstaw.

Aborygeńskie początki

Zanim jednak na mapach pojawiło się miasto stołeczne, region ten miał już bardzo długą i bogatą historię. Tereny dzisiejszej Canberry były zamieszkane przez rdzennych mieszkańców Australii od co najmniej 21 tysięcy lat. Aborygeńskie plemiona Ngunnawal i Ngambri wykorzystywały je do zbierania larw ciem bogong, które służyły im za pożywienie.

Sama nazwa „Canberra” również najprawdopodobniej wywodzi się z jednego z lokalnych języków i odnosi się do miejsca rytualnych spotkań, czyli corroboree, jakim bez wątpienia był bogaty w pożywienie obszar.

Europejczycy pojawili się tu stosunkowo późno, bo dopiero w latach 20. XIX wieku. W 1823 roku na terenie obecnej stolicy powstało pierwsze gospodarstwo wyspecjalizowane w hodowli owiec, a zaledwie kilka lat później, w 1826 roku, Joshua John Moore oficjalnie nazwał te tereny „Canberry”.

Nie od razu jednak zdecydowano się na tę nazwę stolicy - rozważano takżemiano „Austral”, „Cook” - na cześć kapitana Jamesa Cooka, „Emu”, „Kookabura”, „Eucalypta” oraz „Southern Cross”, czyli „Krzyż Południa”. Pojawiło się nawet dziwaczne „Sydmeladoerbrisho” - skrót od pierwszych liter nazw stolic stanowych. Nazwę „Miejsce spotkań” ogłoszono oficjalnie dopiero w 1913 roku.

Canberra - od kiedy jest stolicą?

Decyzja o wyborze Canberry na stolicę nowo powstałego Związku Australijskiego ostatecznie zapadła w 1908 roku. Budowa miasta ruszyła kilka lat później, w 1913 roku, po rozstrzygnięciu międzynarodowego konkursu na projekt stolicy. Zwyciężyło w nim amerykańskie małżeństwo architektów - Walter Burley Griffin i Marion Mahony Griffin. To oni zaproponowali doskonałe widoczną wizję Canberry jako „miasta-ogrodu”.

Mimo, że pana Waltera w Australii znają niemal wszyscy, to na szczególną uwagę zasługuje jego żona. Jako druga kobieta w historii, w epoce, kiedy zawód ten był niemal wyłącznie zarezerwowany dla mężczyzn, ukończyła architekturę na prestiżowym Massachusetts Institute of Technology. Oprócz projektowania była także znakomitą ilustratorką. Stworzyła chociażby, wiernie oddający szczegóły topograficzne, rysunek zatytułowany „View from the summit of Mount Ainslie”. W momencie rysowania jeszcze nigdy nie odwiedziła Canberry, a swoje obserwacje opierała jedynie na szczegółowych mapach terenu

Centralnym punktem postanowiono uczynić sztuczne, utworzone na rzece Molonglo jezioro Burley Griffin, wokół którego rozciąga się zabudowa. Całość otaczają niewysokie wzgórza masywu Brindabella Ranges

Warto wspomnieć, że Australijskie Terytorium Stołeczne, na którym leży Canberra, administracyjnie powiązane jest obecnie również z nadmorskim Terytorium Jervis Bay. To właśnie ono pełni m.in. funkcje związane z marynarką wojenną. W przeciwieństwie do niektórych terytoriów, ACT nie ma jednak odrębnego gubernatora, bo formalnie funkcję tę pełni gubernator generalny całego kraju, którego siedziba znajduje się w Canberze.

Oficjalną inaugurację stolicy datuje się na 9 maja 1927 roku, kiedy ostatecznie przeniesiono tu parlament z Melbourne. Od tego też czasu miasto zaczęło ściągać nie tylko rządzących i mieszkańców, ale i turystów. Obecnie odwiedza ją około 5 milionów osób rocznie.

Co zobaczyć w Canberze?

Wzgórze Ainslie

Wznosząca się na 846 m n.p.m. Mount Ainslie to punkt obowiązkowy każdej wycieczki po Canberze. To właśnie stąd najlepiej widać, jak bardzo przemyślanym projektem jest stolica Australii. Z tego miejsca rozciąga się wspaniały widok na położoną w dole oś miasta prowadzącą od Australijskiego Muzeum Wojennego, przez budynek starego i nowego parlamentu.

Szerokie aleje i centralnie położone jezioro wyglądają stąd wręcz niczym architektoniczna makieta. Warto tu przyjechać także na zachód słońca, bo widok na rozświetloną Canberrę jest stąd najlepszy.

Mount Ainslie to nie tylko panorama, ale także historia związana z, na długo pozostającą w cieniu męża, architektką miasta. Podczas obchodów stulecia Canberry w 2013 roku, punkt widokowy na Mount Ainslie oficjalnie nazwano jej imieniem - Marion Mahony Griffin Lookout.

Jezioro Burley Griffin

Lake Burley Griffin to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów Canberry i jednocześnie prawdziwe serce miasta.

Pomysł stworzenia sztucznego jeziora na rzece Molonglo pojawił się już w zwycięskim projekcie Canberry autorstwa państwa Griffin. Przez długi czas, ze względów technicznych oraz finansowych, jego realizacja była jednak przekładana. Do śmiałej koncepcji powrócono dopiero na początku lat 60. XX wieku. Budowa ruszyła w 1960 roku i zakończyła się trzy lata później.

Dziś jezioro zajmuje powierzchnię około 6,5 km² i miejscami osiąga głębokość do 18 m. Jego nieregularna linia brzegowa tworzy liczne zatoki i półwyspy, a na wodzie znajduje się sześć wysp. Jednym z najbardziej charakterystycznych punktów jest umieszczona w centralnej części fontanna - element większego memoriału kapitana Jamesa Cooka.

Otaczające Lake Burley Griffin tereny są popularnym miejscem na spacery i przejażdżki rowerowe dla mieszkańców stolicy, a w sezonie letnim miasto oferuje też wycieczki łódkami.

Narodowy Karylion

National Carillon to znajdujący się na niewielkiej wysepce Queen Elisabeth II Island pomnik i instrument muzyczny w jednym. Powstał w 1970 roku jako symboliczny dar od rządu Wielkiej Brytanii dla Australii, co miało podkreślać historyczne więzi między tymi krajami.

Karylion składa się z 57 dzwonów - to jeden z największych instrumentów tego typu na świecie. Specyficzne położenie na jeziorze sprawia, że jego krystaliczny dźwięk niesie się daleko ponad taflą i rozbrzmiewa w różnych częściach centrum miasta. Odbywają się tu nie tylko koncerty, ale także oficjalne wydarzenia i uroczystości państwowe.

Stary Budynek Parlamentu

Choć dziś, w porównaniu z nowym gmachem, Old Parliament House może wydawać się skromny, to przez wiele dekad był centrum Związku Australijskiego. To właśnie tutaj, przez znaczną część XX wieku, zapadały najważniejsze decyzje w kraju.

Zaprojektowany przez Johna Smitha Murdocha jako tzw. Provisional Parliament House, od początku miał być rozwiązaniem tymczasowym i służyć przez maksymalnie 50 lat. Bryła z założenia jest zatem prosta, bez normalnie towarzyszącego tego typu budynkom przepychu i rozmachu.

Mimo, że zaprojektowany na mniej, ostatecznie funkcję swoją pełnił aż do lat 80., kiedy to zdecydowano się na budowę nowego, znacznie większego kompleksu.

Dziś stary budynek jest centrum kulturalnym i edukacyjnym. Mieszczą się tu narodowe archiwa, organizowane są wystawy, wykłady i wydarzenia artystyczne.

Szczególnie warto zobaczyć także znajdujący się tuż przed nim niepozorny budynek -barak - tzw. Ambasadę Aborygenów. Miejsce to zostało utworzone tu już w 1972 roku jako forma protestu, w ramach walki pierwszych mieszkańców Australii o prawa do ziemi i o większą reprezentację w parlamencie. Wywieszone na nim banery przypominają o czarnych kartach w historii kraju.

Nowy Budynek Parlamentu

W latach 1981–1988 powstał obecny budynek Parlamentu Australii. Z czasem przejął on wszystkie funkcje polityczne, a nazwę wzgórza, na którym jest położony, zmieniono z aborygeńskiego Kurrajong Hill na Capital Hill.

Nowy gmach został oficjalnie otwarty 9 maja 1988 roku przez samą królową Elżbietę II, bo formalnie to właśnie monarcha brytyjski wciąż jest głową państwa australijskiego. Ponieważ koszt inwestycji przekroczył planowane 1 miliard dolarów australijskich, wywołało to olbrzymią falę protestów, która przetoczyła się przez kraj.

Za projekt odpowiadał architekt włosko-amerykańskiego pochodzenia - Romaldo Giurgola, który wysunął ciekawą koncepcję wtopienia budynku w krajobraz. Zaprojektował więc charakterystyczny zielony dach. Ponieważ jednak porasta go roślinność naturalnie nie występująca w tym klimacie, wymaga on regularnego podlewania.

Wnętrza zaprojektowano tak, by przypominały typowe australijskie krajobrazy. Izba Reprezentantów utrzymana jest w inspirowanej liśćmi eukaliptusa zieleni i bieli, senat natomiast zaprojektowano w odcieniach ochry, nawiązujących do pustynnych barw outbacku. W wielu miejscach pojawiają się także odniesienia do sztuki aborygeńskiej.

Co ważne, parlament jest w pełni dostępny dla zwiedzających. Po przejściu zwykłej kontroli bezpieczeństwa, takiej jak na lotnisku, można wejść do środka, zobaczyć sale obrad, a nawet przy odrobinie szczęścia porozmawiać z parlamentarzystami. Takie podejście doskonale oddaje australijską otwartość i przejrzystość władzy.

Gmach otacza okrężna droga wyznaczająca symboliczne centrum urbanistycznego planu Canberry – Capital Circle. W pierwotnej koncepcji Waltera Burleya Griffina od Parlamentu miało promieniście odchodzić osiem szerokich alei, nazwanych od stolic sześciu stanów Australii, Terytorium Północnego oraz Nowej Zelandii. Zakładano bowiem, że także ten kraj zostanie zaproszony do federacji australijskiej. Ostatecznie jednak do tego nie doszło, a Wellington Avenue przemianowano na Canberra Avenue.

Australijskie Muzeum Wojenne

Choć niemal w każdym australijskim mieście znajdują się pomniki poświęcone żołnierzom ANZAC - Australian and New Zealand Army Corps, to Australian War Memorial wraz z Pomnikiem Wojny ANZAC pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci w całym kraju.

Muzeum zostało formalnie otwarte jeszcze w czasie II wojny światowej, w 1941 roku. Jego lokalizacja nie jest przypadkowa. Znajduje się dokładnie na osi widokowej miasta, prowadzącej w stronę parlamentu Australii. Takie położenie sprawia, że doskonale widać stamtąd parlament - a z pniego muzeum, co ma podkreślać fakt, że to właśnie dzięki żołnierzom walczącym o ojczyznę kraj nadal istnieje.

Kompleks składa się z trzech głównych części. Pierwszą jest Miejsce Pamięci, w którym znajduje się symboliczny Grób Nieznanego Żołnierza. To tutaj odbywają się najważniejsze uroczystości państwowe.

Drugim jest, pełniąca funkcję klasycznego muzeum, otaczająca grób galeria. Znajdują się tu wystawy poświęcone wszystkim konfliktom zbrojnym, w których brali udział żołnierze ANZAC - od I wojny światowej, aż po współczesne misje wojskowe. Można ją zwiedzać samodzielnie albo z przewodnikiem - nierzadko weteranem.

Trzecią częścią jest Centrum Badań, gdzie gromadzi się i analizuje materiały historyczne. Na zewnątrz z kolei znajduje się Ogród Rzeźb, poświęcony czasom wojen. W 1954 roku miejsce to odwiedziła nawet sama królowa Elżbieta II.

Narodowa Galeria Australii

National Gallery of Australia to największa w kraju galeria sztuki. Oficjalnie otwarta w 1982 roku przez królową brytyjską, od samego początku miała prezentować głównie sztukę australijską, w tym twórczość rdzennych mieszkańców kontynentu - Aborygenów oraz ludów Wysp Cieśniny Torresa.

Jej kolekcja obejmuje również dzieła światowe - od impresjonizmu i modernizmu, aż po pop-art i sztukę współczesną. Znajdują się tam m.in. obrazy takich artystów jak Monet, Cezanne, Degas, Miro czy Andy Warhol.

Wstęp jest bezpłatny, a regularnie zmieniające się wystawy czasowe sprawiają, że nawet kolejne wizyty mogą przynosić zupełnie nowe odkrycia.

Narodowe Muzeum Australii

Otwarte w 2001 roku ciekawe National Museum of Australia z założenia miało prezentować historię Australii, ale z różnych, często osobistych perspektyw.

Budynek muzeum znajduje się na półwyspie Acton, nad Jeziorem Burley Griffin i ma bardzo nietypowy kształt. Wielokształtna bryła ma być symbolem mozaiki etnicznej i kulturowej, która tworzy kraj.

W muzeum można więc zobaczyć eksponaty związane z rdzennymi mieszkańcami Australii, procesem kolonizacji, kolejnymi falami migracji, a także ze współczesnym życiem społecznym kraju.

Miejsce nie ogranicza się jednak tylko do klasycznych eksponatów, bo w jego zbiorach znajdują się także przedmioty codziennego użytku, fotografie oraz dokumenty, a nawet opowieści mówione.

Questacon

Questacon, czyli Narodowe Centrum Nauki i Technologii, to jedno z najbardziej nietypowych miejsc na mapie australijskiej stolicy, które bardziej przypomina ogromne laboratorium niż klasyczne muzeum.

Instytucja została oficjalnie otwarta w ramach obchodów dwusetlecia europejskiego osadnictwa w Australii, w 1988 roku. Zamiast gablot i tablic informacyjnych, większość wystaw ma charakter interaktywny. Zwiedzający mogą samodzielnie przeprowadzać eksperymenty, testować prawa fizyki, obserwować zjawiska biologiczne czy sprawdzać, jak działają różne technologie. Wewnątrz znajduje się również kilka galerii tematycznych poświęconych m.in. naukom przyrodniczym, inżynierii i kosmosowi.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów Questacon jest Free Fall Slide, czyli wysoka zjeżdżalnia, która pozwala na niesamowite doświadczenie stanu swobodnego spadania.

Questacon pełni także rolę centrum edukacyjnego - organizowane są tu warsztaty oraz pokazy naukowe.

Narodowe Arboretum

Położone na otaczających miasto wzgórzach National Arboretum to rozległy park leśny, oficjalnie otwarty w 2013 roku. Posadzono tu tysiące sprowadzonych z różnych części Australii i całego świata drzew i innych ciekawych roślin. Uwagę zwracają zwłaszcza pochodzące z Dalekiego Wschodu miniaturowe drzewa bonsai. Jako że arboretum pełni także funkcje naukowe, prowadzone są tu badania nad odpornością drzew na suszę, zmiany klimatu oraz choroby roślin. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów Arboretum jest Dairy Farmers Hill, skąd rozciągają się wspaniałe widoki na całą Canberrę. To popularny punkt widokowy oraz idealne miejsce na sesje zdjęciowe.

Zapraszamy do Australii

Ponieważ cała Canberra od początku była projektowana jako „miasto ogród”, to zieleń jest tu wszechobecna. To sprawia, że w wielu miejscach stolicy można zobaczyć na żywo australijskie symbole - kangury. Najłatwiej obserwować je o świcie lub tuż przed zachodem słońca, kiedy wychodzą w poszukiwaniu pożywienia.

Można więc śmiało powiedzieć, że spokojna stolica Australii to kraj w pigułce. Łączy w sobie nowoczesną architekturę z naturą, historię z rozwojem oraz dumę narodową z australijskim luzem.

Zainteresowała Cię Australia? Przeczytaj także: