Z czego słynie Irlandia?

Dzień świętego Patryka i trójlistna koniczyna (shamrock)

Prawie każdy choć raz słyszał o obchodach Dnia Świętego Patryka. Nawet jeśli nie z lekcji języka angielskiego, to może zdarzyło Ci się zobaczyć w filmie lub serialu ludzi ubranych na zielono, jedzących zielone jedzenie czy dekorujących wnętrza koniczynami i irlandzkimi flagami. Jeśli przewinął Ci się kiedyś taki obraz, to znaczy, że kojarzysz Dzień Świętego Patryka. Święto obchodzone jest 17 marca i, jak sama nazwa wskazuje, związane jest ze św. Patrykiem – patronem Irlandii. Co ciekawe, sam Patryk wcale nie pochodził z tego kraju.

Urodził się na terenach rzymskiej Brytanii, a jako nastolatek został uprowadzony przez irlandzkich piratów i trafił do Irlandii jako niewolnik. Po kilku latach udało mu się uciec, jednak później wrócił na wyspę już jako duchowny i misjonarz. To właśnie jemu przypisuje się dużą rolę w chrystianizacji Irlandii w V wieku.

Ze św. Patrykiem związany jest także jeden z najbardziej charakterystycznych symboli Irlandii – trójlistna koniczyna, czyli shamrock. Według legendy miał wykorzystywać jej trzy listki, aby tłumaczyć ideę Trójcy Świętej. Z czasem koniczyna zaczęła być kojarzona nie tylko z samym świętym, ale również z Irlandią i obchodami 17 marca.

Początkowo Dzień Świętego Patryka był przede wszystkim świętem religijnym. Z czasem jego charakter mocno się zmienił i dziś jest to również okazja do świętowania irlandzkiej kultury. Organizowane są parady, koncerty i pokazy tańca, a zieleń pojawia się praktycznie wszędzie – na ubraniach, dekoracjach, jedzeniu czy budynkach. Co ciekawe, współczesna forma obchodów w dużej mierze rozwinęła się poza Irlandią. Jedna z pierwszych odnotowanych parad odbyła się w Nowym Jorku w 1762 roku, a pierwszą paradę w samej Irlandii zorganizowano dopiero w 1903 roku w Waterford.

Puby

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wieczornego obrazu Irlandii są puby. Mogłoby się wydawać, że przecież pub nie jest żadnym wyjątkowym miejscem – w Irlandii wygląda to jednak trochę inaczej. Tutejsze puby mają swój klimat i od lat są ważną częścią lokalnej kultury. Jednym z ich stałych elementów jest muzyka na żywo, a szczególnie tradycyjne sesje muzyczne.

W kulturze irlandzkiej pub przez długi czas pełnił funkcję lokalnego centrum życia społecznego. Można było spotkać tam znajomych i sąsiadów, porozmawiać o ostatnich wydarzeniach, posłuchać muzyki czy po prostu spędzić czas w towarzystwie innych. Szczególnie w mniejszych miejscowościach był to ważny punkt codziennego życia lokalnej społeczności.

Do dziś charakterystycznym elementem irlandzkich pubów są trad sessions, czyli tradycyjne sesje muzyczne. Nie przypominają one jednak typowego koncertu. Muzycy często siedzą razem przy stole lub w jednej części sali i wspólnie grają na skrzypcach, flecie, akordeonie, gitarze, banjo czy bodhránie. Dzięki temu muzyka nie jest wyłącznie występem dla publiczności, ale naturalną częścią spotkania.

Właśnie dlatego irlandzki pub trudno sprowadzić tylko do lokalu, do którego przychodzi się wieczorem. To przede wszystkim miejsce rozmów, muzyki, śmiechu i spotkań. I chyba właśnie ta swobodna, trochę domowa atmosfera sprawia, że irlandzkie puby są tak mocno kojarzone z krajem.

Kolor zielony

Jeśli z Irlandią można byłoby skojarzyć jeden kolor, bez większego zastanowienia byłaby to zieleń. Nie bez powodu kraj nazywany jest przecież „Szmaragdową Wyspą”. Wilgotny klimat sprawia, że tutejsze łąki, pastwiska i wzgórza przez dużą część roku pozostają intensywnie zielone. Z czasem kolor ten zaczął mieć jednak znacznie większe znaczenie i dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Irlandii. Zieleń związana jest z kulturą gaelicką, historią kraju, koniczyną i oczywiście Dniem Świętego Patryka. Widać ją również na irlandzkiej fladze, gdzie symbolizuje irlandzką, głównie katolicką część społeczeństwa. Nic więc dziwnego, że 17 marca zieleń pojawia się właściwie wszędzie – na ubraniach, dekoracjach, budynkach czy ulicach miast.

Harfa

Kolejnym symbolem, który jest mocno związany z Irlandią, jest harfa. Co ciekawe, jest to oficjalny symbol państwa. Jej wizerunek można zobaczyć między innymi na irlandzkich monetach euro, paszportach, dokumentach urzędowych czy materiałach rządowych. Harfa jest obecna w irlandzkiej kulturze od setek lat i dawniej była szczególnie związana z harfistami działającymi na dworach królewskich i wśród zamożnych rodów. Nie byli oni wyłącznie muzykami – często pełnili także rolę poetów i osób, które za pomocą pieśni przekazywały historie oraz informacje dotyczące ważnych wydarzeń. Z czasem harfa stała się więc symbolem irlandzkiej tradycji i kultury. Co ciekawe, bardzo podobny instrument znajduje się także w logo Guinnessa, jednak nie jest to dokładnie ten sam znak co oficjalny emblemat państwa.

Język irlandzki – Gaeilge

Choć w Irlandii na co dzień zdecydowanie częściej usłyszysz język angielski, może zaskoczyć Cię fakt, że to nie on jest pierwszym językiem urzędowym kraju. Jest nim Gaeilge, czyli język irlandzki. Angielski ma natomiast status drugiego języka urzędowego. Dla Irlandczyków Gaeilge jest ważnym elementem narodowej tożsamości i pozostałością kultury gaelickiej, choć obecnie większość mieszkańców porozumiewa się przede wszystkim po angielsku.

Obecność języka irlandzkiego na pewno zaobserwujesz podczas podróży do tego kraju. Na wielu znakach drogowych, tablicach czy oznaczeniach instytucji publicznych najpierw pojawia się napis w Gaeilge, a dopiero pod nim jego angielska wersja. W przypadku dwujęzycznych oznaczeń umieszczanych przez instytucje publiczne język irlandzki powinien pojawiać się jako pierwszy. Dzięki temu nawet jeśli nie usłyszysz go zbyt często podczas zwykłej rozmowy na ulicy, cały czas pozostaje widoczny w przestrzeni publicznej.

Są jednak miejsca, w których Gaeilge odgrywa znacznie większą rolę. To przede wszystkim regiony Gaeltacht, gdzie język irlandzki jest nadal używany w codziennym życiu. Państwo wspiera również jego obecność w szkołach, administracji i mediach.

Taniec irlandzki

Kolejnym elementem irlandzkiej kultury jest tradycyjny taniec. Najbardziej charakterystyczna jest przede wszystkim bardzo szybka praca nóg, przy jednoczesnym zachowaniu niemal nieruchomej górnej części ciała. Tancerze wykonują skomplikowane sekwencje kroków, często synchronicznie z pozostałymi osobami w grupie. Jedną z najbardziej znanych odmian jest stepdance, który zyskał ogromną popularność na świecie dzięki widowisku „Riverdance”. To właśnie ono w latach 90. sprawiło, że charakterystyczny irlandzki taniec zaczęto rozpoznawać na całym świecie.

Warto jednak wiedzieć, że taniec irlandzki to nie tylko widowiskowe występy sceniczne. Obejmuje również tańce solowe, céilí czy set dancing, które od lat są częścią lokalnych wydarzeń. Set dancing to forma tańca towarzyskiego, w której najczęściej uczestniczą cztery pary ustawione w kwadrat. Wspólnie wykonują one kolejne układy i figury w rytm tradycyjnej irlandzkiej muzyki, między innymi reels, jigów czy polek. Nie chodzi więc wyłącznie o występ przed publicznością – set dancing od początku był sposobem na wspólne spędzanie czasu.

Irlandzki folklor i legendy

Irlandia bardzo mocno kojarzy się również z folklorem i legendami. Opowieści o niezwykłych postaciach, bohaterach czy istotach nadprzyrodzonych przez wieki były ważną częścią lokalnej kultury i często przekazywano je ustnie z pokolenia na pokolenie. Jedną z najbardziej znanych postaci jest oczywiście leprechaun, czyli niewielki skrzat kojarzony dziś przede wszystkim ze złotem i tęczą. W irlandzkich opowieściach pojawiają się jednak także znacznie mniej sympatyczne istoty, takie jak banshee, której krzyk miał zwiastować śmierć członka rodziny, czy púca – zmiennokształtna istota związana z nocą i dziką przyrodą. Ważne miejsce zajmują też legendarni bohaterowie, między innymi wojownik Cú Chulainn czy Fionn mac Cumhaill.

Co ciekawe, wiele irlandzkich legend jest bezpośrednio związanych z konkretnymi elementami krajobrazu. Wzgórza, jeziora, stare drzewa, kamienie czy ruiny często stawały się miejscem wydarzeń opisywanych w lokalnych historiach. Dobrym przykładem jest legenda o Fionnie mac Cumhaillu, któremu przypisuje się stworzenie Grobli Olbrzyma. Ważną rolę w zachowaniu tych opowieści odgrywali również seanchaí, czyli tradycyjni irlandzcy gawędziarze. To właśnie oni przekazywali dalej lokalne historie, legendy, wspomnienia czy opowieści o dawnych bohaterach.

Torf i torfowiska w Irlandii

Mniej oczywistym, ale bardzo charakterystycznym elementem Irlandii są torf i rozległe torfowiska. Przez wiele lat torf, nazywany po angielsku „turf”, był ważnym źródłem opału, szczególnie na irlandzkich wsiach. Wydobywano go z torfowisk, cięto na mniejsze kawałki, a następnie suszono w specjalnie układanych stosach. Dla wielu mieszkańców kraju zapach palonego torfu do dziś kojarzy się z domem, tradycją i życiem na irlandzkiej prowincji.

Same torfowiska są wyjątkowymi ekosystemami, które magazynują ogromne ilości węgla, zatrzymują wodę i stanowią siedlisko dla wielu gatunków roślin oraz zwierząt. Potrafią też zachowywać ślady przeszłości przez setki, a nawet tysiące lat. W irlandzkich torfowiskach odnajdywano między innymi dawne trakty, narzędzia, a nawet tzw. ciała bagienne, które dzięki specyficznym warunkom panującym w torfie zachowały się w niezwykle dobrym stanie.

Dziś torfowiska są również ważnym tematem związanym z ochroną przyrody. Ich wieloletnie osuszanie i eksploatacja doprowadziły do zanikania części tych terenów, dlatego obecnie w Irlandii podejmowane są działania mające na celu ich ochronę i odtwarzanie.

Rude włosy i piegi

Gdybym zapytała Cię, jak wyobrażasz sobie Irlandczyków, to jaka cecha wyglądu przyszłaby Ci na myśl jako pierwsza? Być może pomyślisz o rudych włosach i twarzy pokrytej piegami. Choć właśnie tak często przedstawiani są mieszkańcy Irlandii, po przyjeździe do kraju możesz się nieco zdziwić. Nie każdy Irlandczyk jest przecież rudy i piegowaty, a taki wizerunek jest przede wszystkim mocno utrwalonym stereotypem.

Nie oznacza to jednak, że skojarzenie wzięło się zupełnie znikąd. Rude włosy rzeczywiście występują stosunkowo często wśród mieszkańców północno-zachodniej Europy, między innymi Irlandii, Szkocji i Walii. Ich występowanie wiąże się przede wszystkim z określonymi wariantami genu MC1R, które wpływają również na jasną karnację i skłonność do pojawiania się piegów. Warto jednak pamiętać, że piegi mogą mieć także osoby o blond, brązowych czy ciemniejszych włosach, a same rude włosy nie zawsze idą z nimi w parze.

Stereotyp rudowłosego Irlandczyka przez lata dodatkowo wzmacniały filmy, literatura, reklamy związane z Dniem Świętego Patryka czy popularne przedstawienia leprechaunów. Nic więc dziwnego, że rude włosy i piegi do dziś pozostają jednym z najbardziej charakterystycznych skojarzeń z mieszkańcami Irlandii, nawet jeśli nie są do końca zgodne z rzeczywistością. 

Sporty gaelickie – futbol gaelicki i hurling

Sporty gaelickie są ważną częścią irlandzkiej kultury i lokalnej tożsamości, a do najpopularniejszych z nich należą futbol gaelicki oraz hurling. Choć ich nazwy mogą brzmieć dość obco, w samej Irlandii cieszą się ogromnym zainteresowaniem.

Futbol gaelicki na pierwszy rzut oka może przypominać połączenie kilku dobrze znanych dyscyplin. Zawodnicy mogą kopać piłkę, podawać ją ręką i odbijać, a punkty zdobywa się zarówno poprzez umieszczenie piłki w bramce, jak i posłanie jej między słupki znajdujące się nad nią. Jeszcze bardziej charakterystyczny jest hurling, w którym zawodnicy używają drewnianych kijów nazywanych hurley oraz niewielkiej piłki sliotar. Gra jest niezwykle szybka, a jej tradycja sięga setek lat. W irlandzkich przekazach hurling pojawia się nawet w historiach o legendarnym wojowniku Cú Chulainnie. Kobieca odmiana tej dyscypliny nosi nazwę camogie.

Rozgrywki sportów gaelickich organizuje Gaelic Athletic Association, czyli GAA, a lokalne kluby są ważną częścią życia wielu irlandzkich miejscowości. Drużyny reprezentują hrabstwa, parafie i lokalne społeczności, dlatego mecze często stają się okazją do wspólnego kibicowania i spotkań. Właśnie dlatego futbol gaelicki czy hurling są tak mocno związane z irlandzką tożsamością – dla wielu mieszkańców kraju są przede wszystkim ważnym elementem tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie.

Dublin

Mówiąc o Irlandii, nie sposób nie wspomnieć o jej stolicy. Znajdziesz tutaj właściwie wszystko, z czym kojarzy się ten kraj – tradycyjne puby, muzykę na żywo, miejsca historyczne, charakterystyczną architekturę, ale też bardzo silne związki z literaturą. To właśnie z Dublinem związani byli między innymi James Joyce, Oscar Wilde, Samuel Beckett, Bram Stoker czy Jonathan Swift. Miasto może pochwalić się nawet tytułem Miasta Literatury UNESCO.

Jednym z najbardziej znanych miejsc w mieście jest Trinity College, gdzie przechowywana jest słynna księga Book of Kells – bogato zdobiony średniowieczny manuskrypt. Z miastem mocno związana jest też historia Guinnessa, a przez samo centrum Dublina przepływa rzeka Liffey, która dzieli je na północną i południową część. Jednym z najbardziej znanych rejonów jest natomiast Temple Bar. To tutaj skupia się wiele pubów, restauracji i miejsc z muzyką na żywo, dlatego szczególnie wieczorem okolica robi się naprawdę gwarna.

Z czego znana jest Irlandia? – podsumowanie

Dotarliśmy do końca listy najważniejszych symboli Irlandii. Z pewnością znalazłoby się jeszcze kilka innych skojarzeń, natomiast przedstawiłam Ci te najbardziej znane i charakterystyczne. Mam nadzieję, że udało mi się nieco rozjaśnić niektóre kwestie i wyjaśnić, skąd właściwie wzięły się popularne skojarzenia z tym krajem. Wiesz już, że nie każdy Irlandczyk jest rudy, św. Patryk wcale nie pochodził z Irlandii, znasz pojęcie „shamrock” i wiesz, dlaczego irlandzkie puby są tak charakterystycznym elementem lokalnej kultury. Mam nadzieję, że podczas podróży do Irlandii uda Ci się zauważyć część opisanych tutaj symboli i spojrzeć na nie trochę inaczej. Być może wtedy dwujęzyczne napisy na znakach czy budynkach urzędowych nie będą już wydawały Ci się takie zagadkowe.