Gdzie jechać do Włoch? Najpiękniejsze regiony i miasta

Lombardia

Lombardia leży na północy Włoch, przy granicy ze Szwajcarią i Austrią, i jest najbogatszym regionem kraju pod względem PKB. Jej stolica – Mediolan, to zupełnie inne Włochy niż te, które większość odwiedzających ma w głowie. Nie ma tu ruin starożytnych ani weneckich kanałów. Mediolan buduje swoją tożsamość na modzie, finansach, designie, architekturze współczesnej i targach branżowych. Jednak w samym centrum, otoczona szklanymi wieżowcami, stoi gotycka katedra, przy budowie której pracowano przez sześć stuleci i która ma 3 400 posągów - więcej niż jakikolwiek inny kościół na świecie. W kościele Santa Maria delle Grazie, kilkanaście minut spaceru od centrum, wisi Ostatnia Wieczerza Leonarda da Vinci - fresk z 1498 roku.

Ale Lombardia to nie tylko Mediolan. Region ma trzy jeziora alpejskie, z których każde ma inny charakter. Jezioro Garda - największe w kraju, ponad 370 km² powierzchni - jest najbardziej turystyczne: winnice z gatunkiem Lugana, parki rozrywki na wschodnim brzegu, żeglarstwo i windsurfing na środku. Jezioro Como jest najgłębsze (410 metrów) i ma w sobie elegancję Belle Époque - wille z ogrodami schodzącymi do wody, klimatyczne nabrzeżne restauracje, funikular łączący miasto Como z miasteczkiem Brunate z panoramą na Alpy. Jezioro Maggiore, podzielone między Włochy a Szwajcarię, jest spokojniejsze i mniej oblegane - jego charakterystyczną cechą są Wyspy Borromejskie z barokowymi pałacami i ogrodami tarasowymi dosłownie wyrastającymi z wody.

Bergamo to jedno z najpiękniejszych miast Lombardii. Leży na wzgórzu, otoczone weneckimi murami z XVI wieku, wpisanymi na listę UNESCO, z kamiennymi uliczkami, placami i wieżami, z których rozciąga się widok na dolinę Padu. Bergamo jest 40 kilometrów od Mediolanu i łatwo połączyć oba miasta w jeden wyjazd - tym bardziej że lotnisko obsługujące Mediolan - Bergamo jest jednym z największych hubów Ryanaira w Europie.

Dla tych, którzy chcą Lombardii bez tłumów, są jeszcze Mantua i Brescia. Mantua - otoczona jeziorami, z renesansowymi pałacami Gonzagów - jest jednym z najciekawszych miast sztuki w północnych Włoszech, a jednocześnie jednym z najmniej zatłoczonych. Brescia ma starożytne forum rzymskie, średniowieczne i renesansowe place oraz zamek na wzgórzu i sprawdza się jako przystanek w drodze na jezioro Garda.

Lombardia jest dla tych, którzy chcą połączyć intensywne miasto z wypoczynkiem nad wodą - albo dla tych, którzy szukają Włoch w ich nowoczesnym, miejskim wydaniu.

Wenecja Euganejska

Wenecja Euganejska, zwana też Veneto, to jeden z najbardziej zróżnicowanych regionów Włoch. Leży na północnym wschodzie kraju, przy granicy z Austrią i Słowenią, i mieści w sobie zarówno jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast świata, jak i Dolomity, winnice produkujące prosecco, elegancką Weronę i nadmorskie kurorty Riwiery Adriatyckiej.

Wenecja to miasto, które powstało na ponad stu wyspach, połączonych 400 mostami. Poruszanie się tu odbywa się wyłącznie pieszo lub drogą wodną. Historyczne centrum - wpisane na listę UNESCO - jest zabudowane tak gęsto, że każde przejście przez wąską calle kończy się nową perspektywą: kolejnym kanałem, mostem, dziedzińcem. Plac San Marco jest zalewany przez tzw. acqua alta (okresowe podnoszenie się poziomu wody z północnej części Morza Adriatyckiego) kilkadziesiąt razy do roku. Wenecja obsuwa się o kilka milimetrów w dół każdego roku przez dekady i być może to poczucie nietrwałości jest częścią jej unikalności. Jest to miasto, które za jakiś czas może zniknąć na zawsze.

Z Wenecji pływają promy na wyspę Murano słynącą z wyrobów ze szkła oraz na Burano - małą wyspę z domami pomalowanymi w intensywnych kolorach, co czyni ją jednym z bardziej fotografowanych miejsc we Włoszech.

Werona, 120 kilometrów na zachód, to miasto ze starożytną Areną z I wieku przed naszą erą, która do dziś działa jako scena operowa - latem wystawia się tu spektakle dla kilkudziesięciu tysięcy widzów. Centrum historyczne jest wpisane na listę UNESCO i łączy zabytki z kilku epok: od amfiteatru przez średniowieczne Castelvecchio po renesansowe pałace. Werona jest też miastem Romea i Julii Szekspira - choć sam Szekspir nigdy tu nie był, domniemany balkon Julii przyciąga co roku tysiące odwiedzających.

Padwa słynie z Kaplicy Scrovegnich, gdzie w XIV wieku Giotto namalował cykl fresków uznawanych za jeden z punktów zwrotnych europejskiego malarstwa. Miasto ma też najstarszy nieprzerwanie działający ogród botaniczny świata (1545, UNESCO) i bazylikę świętego Antoniego z Padwy - jeden z najważniejszych katolickich celów pielgrzymkowych w Europie.

Dolomity to pasmo górskie na północy regionu, wpisane na listę UNESCO w 2009 roku jako wyjątkowy przykład krajobrazu skalnego. Skaliste iglice i wieże o niemal pionowych ścianach, które latem przyciągają wspinaczy i turystów pieszych na via ferraty, zimą stają się jednymi z najlepiej zagospodarowanych terenów narciarskich Europy - z Cortina d'Ampezzo jako najbardziej prestiżowym ośrodkiem.

Toskania

Toskania leży w środkowych Włoszech, między Apeninami a Morzem Tyrreńskim. Rzędy cyprysów, złote wzgórza z winnicami, renesansowe wille wśród oliwnych gajów - ten obraz pochodzi z doliny Val d'Orcia, chronionej przez UNESCO jako krajobraz kulturowy. W dalszym ciągu wygląda tak samo jak w XV wieku, kiedy malarze renesansu używali go jako tła do swoich obrazów. Toskania przyciąga sztuką, architekturą, kuchnią i wyrazistą lokalną tożsamością. Jest elegancka i bardzo 'włoska' w tym najpełniejszym sensie - rano można zwiedzać muzea we Florencji, po południu przejechać przez winnice Chianti, a następnego dnia spacerować po gotyckim centrum Sieny.

Piza jest najczęściej szukaną frazą turystyczną w tym regionie - i wiadomo dlaczego. Krzywa Wieża, której nachylenie po kosztownej stabilizacji w latach 90. wynosi prawie cztery stopnie, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków na świecie. Wieża stoi w kompleksie Piazza dei Miracoli (Plac Cudów), wpisanym na listę UNESCO w 1987 roku, wraz z katedrą, baptysterium i cmentarzem Camposanto. Piza to jednak więcej niż jeden zabytek - na Piazza dei Cavalieri stało niegdyś centrum polityczne Republiki Pizańskiej, a spacer wzdłuż Lungarni, nadrzecznych bulwarów nad Arno, pokazuje miasto w zupełnie innej skali.

Florencja skupia więcej arcydzieł renesansu na kilometr kwadratowy niż jakiekolwiek inne miasto na świecie. Galeria Uffizi - z Narodzinami Wenus Botticellego, Zwiastowaniem Leonarda i Madonną z Długą Szyją Parmigianina - jest jedną z najważniejszych galerii sztuki na świecie. Galleria dell'Accademia posiada rzeźbę "Dawida" - dzieło Michała Anioła z 1504 roku, do której dziś wciąż ustawia się kolejka. Kopuła Brunelleschiego nad katedrą, ukończona w 1436 roku, była przez ponad sto lat największą na świecie i do dziś jest największą murowaną kopułą, jaką zbudowano bez metalowego szkieletu. Most Ponte Vecchio, jedyny most florencki, który w 1944 roku nie został wysadzony przez wycofujących się Niemców, pełen jest jubilerów dokładnie tak jak w XVI wieku.

Siena ma zupełnie inny charakter niż Florencja - bardziej średniowieczna, ciemniejsza kolorystycznie, zbudowana z czerwonej cegły i trawertynowego kamienia i jest rozłożona na trzech wzgórzach. Centrum miasta jest Piazza del Campo - ogromny plac w kształcie muszli z XIV-wiecznym Palazzo Pubblico i wysoką wieżą Torre del Mangia. Dwa razy w roku, 2 lipca i 16 sierpnia, na ziemnej nawierzchni placu odbywa się Palio - wyścig konny między dzielnicami miasta, którego tradycja sięga XII wieku. Katedra w Sienie, z charakterystyczną czarno-białą fasadą i wnętrzem wykładanym marmurem, jest jedną z najbardziej efektownych gotyckich budowli Włoch.

Toskania jest dla tych, którzy cenią sztukę i architekturę, ale chcą też krajobrazu i kuchni na tym samym poziomie - i dla tych, dla których powolne tempo podróżowania jest atrakcją samą w sobie.

Lacjum

Lacjum to region środkowych Włoch, a jego bezsprzecznym centrum jest Rzym - miasto, które przez blisko tysiąc lat było stolicą antycznego imperium obejmującego większość ówczesnego świata. Lista UNESCO z 1980 roku ma ponad 900 rzymskich kościołów - więcej niż jakiekolwiek inne miasto na świecie.

Koloseum, ukończone w 80 roku naszej ery za panowania cesarza Tytusa, potrafiło pomieścić do 50 000 widzów i przez 400 lat służyło jako arena widowisk. Jest najczęściej odwiedzanym zabytkiem Włoch. Obok niego leży Forum Romanum z ruinami świątyń, łuków triumfalnych i bazyliki, a nad wszystkim góruje Palatyn - wzgórze, na którym według tradycji Romulus założył miasto w 753 roku przed naszą erą i gdzie przez wieki mieszkali cesarze. Panteon, zbudowany za cesarza Hadriana w II wieku naszej ery, jest najlepiej zachowaną budowlą starożytną Rzymu i przez 1300 lat był największą kopułą świata. Fontanna di Trevi, wbudowana bezpośrednio w fasadę Palazzo Poli, jest zasilana starożytnym akweduktem Aqua Virgo, działającym nieprzerwanie od 19 roku przed naszą erą - co oznacza, że fontanna ma wodę z tego samego źródła co starożytni Rzymianie.

Watykan to technicznie osobne państwo - 44 hektary wewnątrz Rzymu, najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni. Muzea Watykańskie mają jedne z najważniejszych zbiorów sztuki na świecie, a Kaplica Sykstyńska ze sklepieniem Michała Anioła i Sądem Ostatecznym jest ich kulminacją. Bazylika Świętego Piotra, zbudowana nad domniemanym grobem Apostoła, mieści Pietà Michała Anioła z 1499 roku i ma kopułę zaprojektowaną przez tego samego artystę.

Kampania

Kampania to region na południu Włoch, nad Zatoką Neapolitańską, z linią brzegową uformowaną przez klify, zatoczki i wyspy. Pod względem ilości atrakcji na kilometr kwadratowy jest jednym z najgęstszych regionów turystycznych Europy: aktywny wulkan widoczny z centrum miasta, największe zachowane starożytne miasto świata, wybrzeże wpisane na listę UNESCO i kuchnia uznawana za jedną z symboli kuchni włoskiej.

Neapol, stolica regionu, jest miastem bez neutralnych opinii - albo zachwyca swoją energią, hałasem, autentycznością i jedzeniem, albo przytłacza. Pizza neapolitańska - wypiekana w piecu opalanym drewnem, z mąki typ 00, z pomidorami San Marzano i mozzarellą di bufala - jest wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO od 2017 roku i jedynym produktem spożywczym z takim wyróżnieniem. 25 kilometrów od centrum leżą Pompeje, miasto z 79 roku naszej ery zniszczone przez erupcję Wezuwiusza.

Wybrzeże Amalfitańskie ma 50 kilometrów i jest wpisane na listę UNESCO od 1997 roku. Droga wzdłuż klifów, poprowadzona tak wąsko, że w wielu miejscach dwa autobusy ledwo się mijają, łączy kilkanaście miasteczek „przylepnionych” do skał nad morzem. Positano schodzi kaskadowo do zatoczki w kolorze różowym i żółtym - każda restauracja, każdy hotel ma tu widok na morze. Ravello leży 350 metrów nad poziomem morza i ma ogrody, z których widać całą zatokę.

Capri to wyspa położona 5 kilometrów od wybrzeża, znana z Groty Błękitnej - jaskini morskiej, do której wpływa się łódką przez otwór wysoki na metr. Efekt optyczny, w którym światło wpadające od dołu przez wodę sprawia, że cała grota świeci intensywnym niebieskim kolorem, jest niepowtarzalny.

Sycylia

Sycylia jest największą wyspą Morza Śródziemnego - 25 708 km² powierzchni - i regionem, który przez wieki był zdobywany, kolonizowany i przebudowywany przez kolejne cywilizacje. Grecy, Kartagińczycy, Rzymianie, Arabowie, Normanowie, Aragończycy, Burboni - każdy zostawił coś po sobie. Efekt tego nakładania się kultur jest widoczny w architekturze, kuchni, dialekcie i mentalności mieszkańców, tworząc tożsamość, która nie ma odpowiednika w żadnej innej części Włoch.

Palermo, stolica wyspy, jest miastem, w którym znajdziesz zarówno arabskie łuki, normańskie kopuły i barokowe fasady. Katedra Monreale, 8 kilometrów od centrum, ma wnętrze pokryte złotą mozaiką na powierzchni 6 340 metrów kwadratowych - jeden z najwspanialszych przykładów sztuki arabsko-normańskiej w Europie. Mercato Ballarò w centrum miasta działa od ponad tysiąca lat jako targ - z owocami morza, warzywami, mięsem i ulicznym jedzeniem wyłożonym na stoiskach od świtu do południa.

Katania leży u stóp Etny i jest zbudowana w dużej części z czarnej lawy wulkanicznej, co nadaje jej osobliwy, ciemny charakter odróżniający ją od wszystkich innych sycylijskich miast. Katania jest naturalną bazą wypadową na najwyższy czynny wulkan Europy, z obecną wysokością ponad 3 400 metrów (zmieniającą się po każdej erupcji).

Taormina, zawieszona na klifie na wysokości 250 metrów nad poziomem morza, ma grecki teatr z III wieku przed naszą erą z widokiem na Etnę i morze jednocześnie - to zestawienie, którego nie ma żaden inny starożytny teatr na świecie. Syrakuzy mają Ortygię, małą wyspę połączoną z miastem mostem, z fontanną Aretuzy, w której według mitu nimfa zamieniła się w źródło uciekając przed bogiem rzeki.

Sardynia

Sardynia jest drugą co do wielkości wyspą Morza Śródziemnego i regionem, który przez całe stulecia rozwijał się w pewnej izolacji od reszty Włoch - geograficznie, kulturowo i językowo. Ta izolacja ma widoczne skutki: sardyński nie jest dialektem włoskiego, lecz osobnym językiem romańskim. Krajobraz jest górzysty i surowy, z granitem wyrastającym z morza przy Costa Smeralda i jaskiniami w wewnętrznej części wyspy. A śladami najstarszej cywilizacji Sardynii - tej sprzed Fenicjan, Kartagińczyków i Rzymian - są nuraghi.

Nuraghi to kamienne wieże-twierdze budowane na Sardynii od około 1800 roku przed naszą erą. Zachowało się ich na wyspie około 7 000 - więcej niż gdziekolwiek indziej na świecie. Zbudowane z suchego kamienia, bez zaprawy, z precyzją, która do dziś zaskakuje badaczy.

Costa Smeralda na północnym wschodzie wyspy to 55 kilometrów wybrzeża z granitowymi skałami schodzącymi do morza o intensywnej, turkusowej przezroczystości. Plaże przy Capriccioli, Liscia Ruja czy La Celvia wyglądają jak Karaiby w Europie - biały piasek i turkusowa woda, która na żywo wygląda dokładnie tak jak na pocztówkach. Porto Cervo, centrum Costa Smeralda, to jeden z najbardziej ekskluzywnych kurortów Morza Śródziemnego - Marina Cervo jest przystanią dla jachtów z całego świata.

Emilia-Romania

Emilia-Romania leży w północnej części Włoch, między rzeką Pad a Apeninami, i jest regionem, który rozsławił kuchnię włoską. Z Bolonii pochodzi ragu alla bolognese, mortadela i tortellini. Z Parmy - prosciutto di Parma i Parmigiano Reggiano. Z Modeny - aceto balsamico tradizionale, chronione oznaczenie geograficzne, octowa esencja dojrzewająca minimum 12 lat w beczułkach z pięciu różnych gatunków drewna. Żaden inny region nie skupia na tak małej powierzchni tylu produktów o chronionym oznaczeniu geograficznym.

Bolonia, stolica regionu, jest miastem, które zaskakuje. Centrum historyczne pokryte 62-kilometrową siecią arkad, przez które można przejść przez całe miasto bez parasola. Najstarszy nieprzerwanie działający uniwersytet świata powstał tu w 1088 roku. Bolonia do dziśi jest miastem studenckim z żywą sceną kawiarni, restauracji i barów. Dwie wieże Torre degli Asinelli i Torre Garisenda z XII wieku - jedna z nich ma 97 metrów i jest jedną z najwyższych średniowiecznych wież w Europie. Obie są pochylone w różnych kierunkach.

Modena słynie z Motor Valley: Ferrari w Maranello, Lamborghini w Sant'Agata Bolognese, Maserati i Pagani produkują w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od siebie - co sprawia, że Emilia-Romania jest jedynym miejscem na świecie z taką koncentracją fabryk samochodów sportowych.

Rimini leży nad Adriatykiem i jest czymś innym niż reszta regionu. Długa piaszczysta plaża i gęsta infrastruktura turystyczna przyciągają latem setki tysięcy turystów. Stare miasto ma jednak Łuk Tytusa z 27 roku przed naszą erą - jeden z najlepiej zachowanych łuków triumfalnych starożytności, o którym większość odwiedzających Rimini nie wie, bo zajęta jest morzem.

Liguria

Liguria to wąski pas lądu między Alpami Liguryjskimi a Morzem Liguryjskim, który nigdy nie miał miejsca na rozciąganie się poziomo - dlatego wszystko tu jest pionowe, gęste i zaskakujące. Góry schodzą do morza tak stromo, że budowa jakiejkolwiek drogi była przez wieki technicznym wyzwaniem. Ta geografia ukształtowała zarówno wygląd miejscowości, jak i izolację, która przez stulecia odcinała poszczególne miejsca od reszty świata.

Genua jest największym miastem regionu i jego stolicą, której większość turystów nie zna, choć powinna. Historyczne centrum, wpisane na listę UNESCO jako Palazzi dei Rolli w 2006 roku, jest jednym z największych i najlepiej zachowanych średniowiecznych centrów Europy. Caruggi - labirynt uliczek tak wąskich, że w niektórych miejscach rękami dotyka się obu ścian jednocześnie - kryje renesansowe place handlowe, romańskie kościoły i lokalne trattoirie z focaccią i pesto. Pesto genovese ma chronione oznaczenie geograficzne i przepis, w którym znaczenie ma nawet sposób przygotowania: używa się moździerza, nie blendera, bo ten podgrzewa liście bazylii i zmienia smak.

Cinque Terre to pięć wiosek - Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola, Riomaggiore - zbudowanych na klifach nad morzem. Przez stulecia były praktycznie odcięte od reszty świata, dostępne wyłącznie od morza lub przez strome ścieżki. Ta izolacja ukształtowała ich architekturę: kolorowe gęste zabudowanie na pionowych powierzchniach, bo każdy kawałek płaskiego gruntu był przeznaczony pod uprawę winorośli i oliwek.

San Remo na zachodzie regionu to inna Liguria - eleganckie miasto z kasynem, willami Belle Époque i Festiwalem Piosenki Włoskiej, który organizowany jest tu nieprzerwanie od 1951 roku i jest największym takim wydarzeniem w kraju.

Piemont

Piemont leży na północnym zachodzie Włoch, otoczony z trzech stron Alpami - od Alp Kotyjskich przy granicy z Francją po Mont Rosa przy granicy ze Szwajcarią. To jeden z największych regionów Włoch i jednocześnie jeden z mniej turystycznych.

Turyn był pierwszą stolicą zjednoczonego Królestwa Włoch od 1861 roku przez cztery lata, zanim rząd przeniósł się do Florencji. Zostawiło to miastu architekturę na skalę stolicy - barokowe place, szerokie bulwary, pałace królewskie i zbiory muzealne, których rozmiar jest nieproporcjonalny do turystycznego ruchu. Muzeum Egipskie w Turynie ma drugą największą kolekcję eksponatów egipskich na świecie po muzeum w Kairze - ponad 30 000 eksponatów, w tym jedną z najlepiej zachowanych mumii i kompletne wyposażenie grobowca z XVIII dynastii. Mole Antonelliana, 168-metrowa wieża z XIX wieku, jest siedzibą Muzeum Kina - jednego z najlepiej zaprojektowanych muzeów narracyjnych w Europie, poświęconego historii ruchomego obrazu. W katedrze przechowywany jest Całun Turyński - płótno z wizerunkiem człowieka po ukrzyżowaniu, którego autentyczność jest przedmiotem badań naukowych od ponad stu lat.

Okolice Turynu to Langhe i Monferrato - region winiarski, gdzie produkowane jest Barolo i Barbaresco, uważane przez wielu sommelierów za jedne z najszlachetniejszych win Włoch. Barolo, zwane 'królem włoskich win', pochodzi wyłącznie ze wzgórz w okolicach miejscowości Barolo i La Morra - kilkanaście kilometrów od siebie. Jesienią w okolicy odbywają się zbiory białej trufli – najdroższego grzyba na świecie. Ceny osiągają nawet 100 tysięcy euro za kilogram.

Apulia

Apulia tworzy obcas i część podeszwy włoskiego buta, z dwiema liniami brzegowymi: Adriatykiem na wschodzie i Morzem Jońskim na zachodzie. Leży na południu kraju, od Bari po Capo di Leuca - najdalej wysuniętym na południe punkcie Półwyspu Apenińskiego - i jest regionem, który w ciągu ostatnich kilkunastu lat stał się jednym z najpopularniejszych kierunków turystycznych Włoch, nie tracąc przy tym swojego autentycznego charakteru.

Bari, stolica regionu, jest dużym ośrodkiem portowym z wyraźnym podziałem na nowoczesną część i Bari Vecchia - starym miastem z labiryntem uliczek tak gęstym, że GPS przestaje działać. W wąskich przejściach między kamienicami starsze kobiety siadają przy wejściach i ręcznie lepią orecchiette - charakterystyczny makaron regionu - które można kupić dosłownie z okienka. Bazylika San Nicola, zbudowana w 1087 roku na relikwiach świętego sprowadzonych z Miry, jest jednym z ważniejszych celów pielgrzymkowych chrześcijaństwa i jednym z pierwszych przykładów architektury romańsko-apulijskiej.

Salento to południowy kraniec Apulii – „obcas” - z plażami nad dwoma różnymi morzami. Adriatyk od wschodu jest głębszy i bardziej wzburzony, Jońskie od zachodu spokojniejsze i jaśniejsze, o kolorze, który w okolicach Gallipoli i Santa Maria di Leuca przekracza wszelkie oczekiwania. Gargano, „ostróg buta” na północy, to półwysep z klifami, grottami morskimi i Parkiem Narodowym z lasem Foresta Umbra - jednym z ostatnich pierwotnych lasów w południowych Włoszech.

Umbria

Umbria jest jedynym dużym regionem środkowych Włoch bez dostępu do morza i bez granicy z innymi państwami - otoczona Toskanią, Marchią, Lacjum i Abruzją, w geograficznym centrum Półwyspu.

Perugia, stolica regionu, leży na wzgórzu i ma centrum historyczne otoczone etruskimi murami z IV wieku przed naszą erą - najlepiej zachowanymi murami etruskimi we Włoszech. Pod głównym placem, Piazza IV Novembre, kryje się podziemna aula z fragmentami oryginalnych fundamentów etruskich. Perugia jest miastem studenckim - Università per Stranieri przyciąga co roku tysiące studentów.

Asyż, 25 kilometrów od Perugii, jest miejscem narodzin i śmierci świętego Franciszka, założyciela zakonu franciszkanów. Bazylika Świętego Franciszka, zbudowana bezpośrednio po jego śmierci w 1226 roku, ma dwa kościoły jeden nad drugim - dolny z kryptą z ciałem świętego, górny z cyklem fresków Giotta uznawanych za jeden z punktów zwrotnych europejskiego malarstwa. W 2026 roku przypadają obchody 800-lecia śmierci świętego Franciszka.

Friuli-Wenecja Julijska

Friuli-Wenecja Julijska leży na północnym wschodzie Włoch, przy granicach ze Słowenią i Austrią, i jest regionem, który przez stulecia przechodził z rąk do rąk między różnymi mocarstwami. Habsburgowie, Wenecja, Królestwo Włoch, Jugosławia - historia zmieniających się granic zostawiła tu coś wyjątkowego: wielokulturowość, która wciąż jest żywa.

Triest jest stolicą regionu i miastem, które nie wygląda jak włoskie. Architektura jest habsburska - szeroka, monumentalna, środkowoeuropejska. Piazza Unità d'Italia, uważana za największy plac otwarty na morze w Europie, z trzech stron otoczona jest pałacami w stylu wiedeńskim, z czwartej morzem. Kawiarnia w Trieście jest instytucją tak samo jak w Wiedniu - Caffè San Marco, otwarta w 1914 roku, nadal działa i jest jedną z najpiękniejszych kawiarniani kontynentu.

Kalabria

Kalabria to czubek buta Włoch - wąski półwysep kończący się Cieśniną Mesyńską, z której widać Sycylię. Leży między Morzem Tyrreńskim a Jońskim i jest jednym z regionów, który przez dekady był omijany przez turystykę masową, co miało jeden nieoczekiwany skutek: jego wybrzeża i miasteczka zachowały autentyczność, którą inne regiony Włoch dawno już straciły.

Tropea, miasteczko na zachodnim wybrzeżu, zbudowane na białym klifie z wapienia nad Morzem Tyrreńskim, wygrała plebiscyt Borgo dei Borghi na najpiękniejszą wioskę Włoch w 2021 roku. Plaże pod klifami mają turkusową wodę o przejrzystości niespodziewanej dla Morza Śródziemnego, a nad nimi zawieszony w powietrzu kościół Santa Maria dell'Isola. Cipolla Rossa di Tropea, lokalna czerwona cebula o wyjątkowo łagodnym smaku, jest wpisana na listę chronionych oznaczeń geograficznych i eksportowana do całych Włoch.

'Nduja - rozsmarowywana kiełbasa z ostrą papryką - pochodzi z Kalabrii i w ciągu ostatnich lat stała się jednym z modniejszych składników na stołach restauracji w całej Europie. Kuchnia regionu jest ostrzejsza niż w reszcie Włoch, z większym udziałem papryki, ryb i technik konserwowania, które rozwinęły się w izolacji przez stulecia.

Abruzja

Abruzja leży w środkowych Włoszech, między Morzem Adriatyckim a centralnym pasmem Apeninów i jest najbardziej górzystym regionem Włoch po Dolinie Aosty. Trzy czwarte jej powierzchni to parki narodowe lub chronione tereny przyrodnicze - co sprawia, że jest jednym z ekologicznie najcenniejszych regionów całej Europy.

Gran Sasso d'Italia, z głównym szczytem Corno Grande (2 912 metrów), jest najwyższym masywem Apeninów i jedynym miejscem w Europie na południe od Alp ze stałym lodowcem - Calderone, najbardziej na południe wysunięty lodowiec Europy. Płaskowyż Campo Imperatore na wysokości około 1 800 metrów, rozciągający się na 75 kilometrach kwadratowych, wygląda jak step środkowoazjatycki przeniesiony w Alpy - stąd jego przydomek “Mały Tybet”. Służył jako plener do kilku filmów, w tym “Imię Róży” Umberto Eco.

Park Narodowy Abruzji, Lacjum i Molise, założony w 1923 roku, jest jednym z najstarszych parków narodowych Włoch i jednym z ostatnich miejsc w Europie z dziką populacją niedźwiedzia marsykańskiego - podgatunku brunatnego, endemicznego dla Apeninów Środkowych. Szacuje się, że żyje tu 50-60 niedźwiedzi, a przy nich wilki, rysie i orły przednie.

Wybrzeże Adriatyckie na wschodzie regionu jest inne niż parki: piaszczyste plaże, mniejsza infrastruktura turystyczna niż Rimini, spokojniejszy rytm. Pescara, największe miasto regionu, jest centrum komunikacyjnym i miastem urodzin Gabriela D'Annunzio - jednego z najważniejszych pisarzy włoskich XIX i XX wieku, którego willę muzeum można odwiedzić we Francaville al Mare.

Gdzie jechać do Włoch? Podsumowanie

Włochy nie mają jednej twarzy i nie mają jednego odpowiedzi na pytanie „gdzie jechać” – mają ich kilkanaście, z których każda jest dobra. Wystarczy wybrać tę która trafia w Twoje serce. Mam nadzieję, że poradnik rozwiał nieco Twoje wątpliwości. Zajrzyj na itaka.pl i znajdź wyjazd dopasowany do tego, czego szukasz.