Roślinność na Maderze - dlaczego jest taka wyjątkowa?

Co kryje się za fenomenem niezwykłej roślinności Madery? Dlaczego tutejsze lasy wyglądają jak sceneria z filmu fantasy, a spacer lewadami potrafi być jednym z najbardziej magicznych doświadczeń w Europie? Przeczytaj artykuł o wyspie, która od pierwszej chwili zachwyca naturą i sprawia, że trudno o niej zapomnieć.

Wyspa Wiecznej Wiosny

Zacznijmy od tego, dlaczego Madera nazywana jest Wyspą Wiecznej Wiosny. Głównie jest to zasługą Golfsztromu, czyli Prądu Zatokowego, który transportuje ciepłą wodę z Karaibów w okolice Europy. Równie ważny jest chłodny Prąd Kanaryjski, który płynie z północy na południe wzdłuż Afryki. To połączenie tych prądów sprawia, że na Maderze panują idealne warunki dla roślinności. Ciepły prąd zapewnia wzrost roślin i brak zimna, a chłodny dostarcza wilgoci - razem tworzą wyjątkowy, „wiecznie zielony” ekosystem.

Ale nie wszystko kwitnie na raz. Dla przykładu, zimą kwitną poinsecje i aloes, latem hortensje, a bugenwilla i hibiskus nie ustają przez cały rok. Najbardziej spektakularny okres kwitnienia przypada na okres od marca do kwietnia, to właśnie wtedy podziwiać można storczyki, sterlicje czy agapanty. Jeśli zdecyduejsz się na podróż do Madery latem, prawdopodobnie zobaczysz pięknie rozwinięte kwiaty kaktusów i oleandrów.

Laurissilva - las wawrzynowy UNESCO

Madera (od portugalskiego słowa madeira, oznaczającego „drewno”) zawdzięcza swoją nazwę gęstym lasom pokrywającym wyspę w chwili jej odkrycia. Nie była to nazwa przypadkowa, bo niemal cały jej obszar porastała bujna roślinność, zwłaszcza wilgotne lasy wawrzynowe. Gdy pierwsi europejscy żeglarze dotarli na wyspę, krajobraz mógł wydawać się dziki i tajemniczy. Rozległe, ciemne i często spowite mgłą lasy potęgowały wrażenie nieznanego, trudno dostępnego miejsca. Madera została ponownie i oficjalnie odkryta dla Europy w 1418 roku przez portugalskich żeglarzy podczas jednej z wypraw morskich. Wkrótce potem wyspa została zasiedlona i włączona do Portugalii, stając się jedną z pierwszych kolonii w okresie wielkich odkryć geograficznych. Piękno i wartość lasu wawrzynowego na Maderze, nazwanego Laurissilva, zostały docenione w 1999 roku, kiedy to wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Czym jest i skąd pochodzi?

Laurissilva to relikt trzeciorzędowy sprzed ok. 20 mln lat (z okresu trzeciorzędu trwającego od około 66 do 2,6 mln lat temu). Niegdyś porastał całą Europę, ale przetrwał wyłącznie na Maderze i kilku innych atlantyckich archipelagach. Możliwe to było głównie dzięki klimatowi panującemu na wyspie, ale także stałej wilgotności i stosunkowo małej ingerencji człowieka.

Jakie rośliny tworzą ten las?

W Laurissilvie występuje około 150 gatunków roślin, w tym 66 endemitów (gatunków unikalnych dla danego regionu). Dominują wspomniane już drzewa wawrzynowe, til, mahoń maderski i konwalia drzewiasta. Oprócz tego klimat podkręcają liczne paprocie i mchy spowite mgłą.

Laurissilva a lewady

Lewady to charakterystyczny dla Madery system kanałów nawadniających, budowany w Laurissilvie od XV/XVI wieku. Transportuje on wodę z wilgotnych obszarów północnych i górskich do bardziej suchych terenów na południu wyspy. Powstały, ponieważ woda opadowa i gruntowa, ze względu na budowę geologiczną wyspy, naturalnie przemieszcza się głównie na północ, co powodowało niedobór wody na południu i konieczność jej sztucznego doprowadzania do upraw.

Strefy wegetacji

Strefy wegetacji na Maderze to obszary, w których rosną różne typy roślinności, w zależności od wysokości nad poziomem morza, wilgotności i temperatury. Wyspa, mimo że jest niewielka, ma bardzo zróżnicowany klimat. Dzięki temu nie przemierzjąc dużych odległości, możesz zobaczyć zupełnie inne krajobrazy - prawie jakby zmieniał się klimat.

Strefa przybrzeżna (0-300 m)

Najniżej nad poziomem morza znajduje się strefa przybrzeżna. Jest to także najbardziej nasłonecznione miejsce, dlatego rośliny muszą być odporne na wysoką temperaturę i mniejszą wilgotność. Charakterystyczne gatunki, które zobaczysz na tych wysokościach to draceny, wilczomlecze i flora skalna.

Draceny to egzotyczne drzewa przypominajace palmy, często rosną na skalnych zboczach. W Polsce łatwo zobaczyć je na żywo, ponieważ to popularna roślina doniczkowa. Wilczomlecze to zróżnicowane, sukulentowe rośliny, które doskonale przystosowały się do suchego klimatu. W strefie przybrzeżnej popularne są też liczne porosty i niewielkie rośliny, które rosną w szczelinach wulkaicznych skał. Oprócz tego dominują także ogrody subtropikalne z palmami, bugenwillami i agawami. To najbardziej wakacyjna część wyspy.

Strefa upraw (300-700 m)

Kolejna jest strefa upraw. Charakteryzuje się niezwykle żyzną glebą i jest to w części związane z klimatem, ale - co ważne - duży wpływ na warunki mają także wspomniane wyżej lewady doprowadzające wodę. Dzięki nim Madera od wieków z sukcesem rozwija rolnictwo tarasowe.

W tej strefie najczęściej rosną bananowce, winorośla do produkcji wina madeira i trzcina cukrowa, której uprawa niegdyś była podstawą gospodarki wyspy. W krajobrazie, oprócz tarasów uprawnych, zobaczyć możesz małe gospodarstwa i gęstsze zabudoby rozsiane na zboczach.

Strefa Laurissilvy (700-1300 m)

Wyżej znajduje się najcenniejsza strefa, symbol wyspy, czyli wpisane na listę UNESCO lasy wawrzynowe Laurissilva. Charakteryzuje je wysoka wilgotność, mgły, gęste dzikie lasy pełne mchów, paproci i porostów. Dominują tu oczywiście wawrzyny, ale oprócz tego, lasy bogate są w drzewa laurowe i wrzosy drzewiaste.

Las działa jak naturalny magazyn wody. Zatrzymuje wilgoć z chmur i zasila źródła oraz lewady. Wiele szlaków trekkingowych Madery prowadzi właśnie przez tę niezwykle zieloną i tajemniczą strefę.

Płaskowyż Paul da Serra (powyżej 1300 m)

Przejdźmy do najwyższej strefy Madery. Płaskowyż Paul da Serra to tak naprawdę jedyny płaski teren na wyspie, w dodatku z zupełnie innym klimatem. Pięknie kontrastuje z reszą stref. Temperatury są tu niższe, często występuje silny wiatr, a gleba jest zbyt uboga, by coś w niej uprawiać.

Typowymi roślinami na tych obszarach są niskie krzewy, które są odporne na trudne warunki atmosferyczne, orlice pospolite i wrzosowiska. Płaskowyż Paul da Serra miejscami przypomina górskie krajobrazy kontynentalnej Europy. To również ważny obszar magazynowania wody i bezpośrednie źródło wielu lewad.

Odkryj bogactwo natury Madery na wycieczce objazdowej

Endemity - rośliny tylko z Madery

Jak już wspomniałam wcześniej, przyroda Madery jest niesamowicie bogata, a niektóre rośliny występują włącznie tutaj - głównie w Laurissilvie. Aż około 15-20% wszystkich gatunków rośnie wyłącznie na wyspie, a najbardziej charakterystyczny jest Goździk maderski - Massaroco (Echium candicans), zwany Dumą Madery. To wysoki krzew, tworzący spektakularne, stożkowate kwiatostany w kolorze niebiesko-fioletowym. Kwitnie głównie wiosną i na początku lata, przyciągając mnóstwo pszczół i motyli.

Wyjątkowe są także Storczyk maderski oraz Margerytka maderska. Oba kwiaty rosną w innych strefach Madery, ale są równie zachwycające i tworzą charakterystyczny, wiosenny klimat wyspy. Storczyka znajdziesz głównie w wilgotnych lasach Laurissilvy i przy lewadach, a Margerytkę na skalistych zboczach i klifach Madery.

Flora napływowa

Oczywiście nie wszystkie rośliny występujące na Maderze są endemiczne. Przez stulecia wyspa była ważnym przystankiem na oceanicznych szlakach handlowych między Europą, Afryką i Ameryką, dlatego trafiały tu liczne gatunki sprowadzane przez żeglarzy i kupców. Dzięki stabilnemu, subtropikalnemu klimatowi wiele z nich doskonale się przyjęło i dziś na stałe wpisało się w krajobraz wyspy. Do takich roślin należą na przykład kolorowe strelicje, kwitnące jakarandy czy intensywnie różowe bugenwille, które zdobią miasta, ogrody i nadmorskie drogi.

Gdzie zobaczyć maderską roślinność?

Najważniejsze pytanie – gdzie tak naprawdę najlepiej podziwiać bogatą florę wyspy? Odpowiedź brzmi: wszędzie. Madera zachwyca zielenią niemal na każdym kroku, ale są miejsca i wydarzenia szczególnie polecane miłośnikom natury. Poniżej znajdziesz kilka pomysłów na poznanie przyrody Madery w pełnej krasie.

Ogród Botaniczny w Funchal

Pierwszym, wspaniałym skupiskiem maderskiej roślinności jest ogród botaniczny Jardim Botânico da Madeira. To jedno z najpiękniejszych miejsc na wyspie, w którym można zobaczyć setki egzotycznych gatunków roślin z całego świata, a także endemiczną florę Madery. Ogród zachwyca kolorowymi rabatami, imponującymi sukulentami i panoramicznymi widokami na Funchal oraz ocean.

Szlaki lewadami przez Laurisilvę

Prawdziwym skarbem Madery są wspomniane wcześniej lewady, czyli historyczne kanały irygacyjne prowadzące przez góry i lasy. Wiele tras biegnie przez Las Laurisilva. Spacer wśród paproci, mchów i gigantycznych drzew pozwala poczuć niezwykły, niemal baśniowy klimat wyspy. Szczególnie polecam trasy Levada das 25 Fontes, Levada do Caldeirão Verde czy Levada do Rei.

Festa da Flor – Święto Kwiatów

Jeśli odwiedzisz Maderę wiosną, koniecznie zobacz Festa da Flor – słynne Święto Kwiatów organizowane co roku w Funchal na przełomie kwietnia i maja. Ulice miasta zamieniają się wtedy w kolorowy ogród pełen kwiatowych dekoracji, parad i artystycznych kompozycji. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć, jak ważną rolę natura i kwiaty odgrywają w kulturze wyspy.

Tropikalne ogrody Monte

Warto odwiedzić również Monte Palace Tropical Garden, gdzie egzotyczne rośliny, stawy, wodospady i orientalne akcenty tworzą niezwykłą atmosferę. Oprócz roślin, klimat miejsca tworzą afrykańskie rzeźby i minerały, stawy z karpiami koi oraz orientalne mosty. To idealne miejsce na spokojny spacer wśród bujnej zieleni.

Półwysep São Lourenço

Dla kontrastu wybierz się się także na Ponta de São Lourenço. Ten bardziej surowy i wietrzny fragment wyspy pokazuje zupełnie inne oblicze maderskiej przyrody – z niską roślinnością, klifami i spektakularnymi widokami na ocean.

Jeśli planujesz wakacje na Maderze i chcesz spędzić czas w otoczeniu natury, skorzystaj z jednej (lub kilku) z wycieczek fakultatywnych, dostępnych TUTAJ.

Zachwyć się maderską przyrodą

Wiesz już, że Madera potrafi oczarować soczystą zielenią, zapachem kwiatów, spektakularnymi klifami i niezwykłą atmosferą wiecznej wiosny. Teraz pozostaje tylko jedno - zaplanować podróż na tę tajemniczą wyspę pośrodku Atlantyku.

W ofercie Itaki znajdziesz zarówno komfortowe hotele z opcją all inclusive, idealne na błogi relaks wśród egzotycznej przyrody, jak i wycieczki objazdowe, które pozwolą Ci odkryć najpiękniejsze zakątki Madery, od lewad i lasów laurowych po klimatyczne miasteczka i lokalne tradycje. To kierunek dla tych, którzy chcą jednocześnie odpocząć, zachwycić się przyrodą i poczuć prawdziwy klimat wyspy, nie bez powodu zwanej rajskim ogrodem Atlantyku.

Odpocznij w jednym z maderskich hoteli